Η δυσοίωνη πρόβλεψη του Καλομοίρη για τα ευρωχρέη

ΖΕΖΑ ΖΗΚΟΥ

Τον Οκτώβριο του 1899, ένας στρατιωτικός που καταγόταν από τις Ανδεις, ο Σιπριάνο Κάστρο, προέλασε στο Καράκας και κατέλαβε την εξουσία. Τρία χρόνια αργότερα, ανακοίνωσε την απόφαση του καθεστώτος να πάψει να πληρώνει τόσο το εξωτερικό χρέος όσο και τις αποζημιώσεις προς τους Ευρωπαίους πολίτες που είχαν πληγεί από τον πρόσφατο εμφύλιο πόλεμο. Η αντίδραση των ευρωπαϊκών δυνάμεων ήταν άμεση. Η Βρετανία, η Γερμανία και η Ιταλία έστειλαν τα πολεμικά τους πλοία, που απέκλεισαν και βομβάρδισαν τη Βενεζουέλα μέχρι να διευθετηθεί το πρόβλημα.
Από τότε έχει περάσει πάνω από ένας αιώνας. Τα πολεμικά πλοία δεν αποτελούν πλέον τον πιο ενδεδειγμένο τρόπο για την είσπραξη του χρέους. Οι πιέσεις, οι απειλές και οι εκβιασμοί γίνονται με πιο ήρεμο, πιο «πολιτισμένο» τρόπο, όπως της Μέρκελ.
Αυτόν τον «πολιτισμένο» τρόπο η Ελλάδα το βιώνει στο πετσί της... Αφού αδυνατείς να ξεπληρώσεις το χρέος σου, απαιτούν να διαλέξεις ανάμεσα στην άτακτη υποχώρηση και την άτακτη χρεοκοπία. Τι κάνεις;
Σπουδαίοι οικονομολόγοι, όπως ένας από αυτούς, ο Εντουαρντ Χιου, έκανε ένα δυσάρεστο ταξίδι στο παρελθόν - έχοντας πλήρη επίγνωση αυτού που λένε πολλοί, πως η Ιστορία επαναλαμβάνεται μόνο ως τραγωδία. Και σε αυτό το παρελθόν, γύρω στο 2001 στην Αργεντινή, είναι αναπόφευκτη η συνάντησή του με έναν άλλο εξαιρετικά σημαντικό οικονομολόγο, τον Ελληνοαμερικανό Τσαρλς Καλομοίρη. Το φθινόπωρο εκείνης της χρονιάς, γράφει ο Εντουαρντ Χιου, ο μοιραίος υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής Ντομίνγκο Καβάλιο δημοσίευε στην ισπανική εφημερίδα «Ελ Παΐς» ένα άρθρο στο οποίο διακήρυττε περήφανα πως όλα έβαιναν καλώς και πως οι μεταρρυθμίσεις στη χώρα του γίνονταν ευμενώς αποδεκτές από όλους, με τη θλιβερή εξαίρεση «ενός μικρού αριθμού νευρωτικών Αμερικανών οικονομολόγων που επιμένουν ότι θα χρεοκοπήσουμε και ότι θα εγκαταλείψουμε τη σύνδεση του νομίσματός μας με το δολάριο». Αναφερόταν βέβαια στον Καλομοίρη. Μόλις λίγες εβδομάδες αργότερα ερχόταν εκείνη η δραματική στιγμή που ο Αντόλφο Ροντρίγκες Σαά, ο άνθρωπος που διετέλεσε πρόεδρος της Αργεντινής μόλις 8 ημέρες, έμπαινε στην Ιστορία προφέροντας μέσα στη Βουλή αυτή τη φράση που έμεινε αθάνατη: «Θα πιάσουμε τον ταύρο από τα κέρατα». Πριν καλά καλά την αποσώσει, κατέρρεε η σύνδεση του αργεντινού νομίσματος με το δολάριο.
Μετά μια δεκαετία και κάτι, ο οικονομολόγος Καλομοίρης ρίχνοντας μια εξεταστική ματιά στις οικονομίες της Ευρώπης, διέβλεψε μια μολυσματική εξάπλωση της κρίσης των περιφερειακών χωρών που θα μπορούσε να σημάνει ακόμη και το τέλος του ευρώ. Σε άρθρο του στο περιοδικό «Φόρεϊν Αφέαρς» έγραψε: «Η Ευρώπη ζει αρνούμενη την πραγματικότητα. Μολονότι η οικονομική κρίση ανέδειξε το προβληματικό μέλλον της Ευρωζώνης, οι ηγέτες της αγωνίζονται να διατηρήσουν το status quo. Ορισμένες χώρες πιθανότατα θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν το ευρώ… Η μοναδική διέξοδος για τις χώρες που έχουν επιβαρυνθεί με αφόρητα χρέη είναι να χρεοκοπήσουν ως προς τα χρέη που αποτιμώνται σε ευρώ και να βγουν από την Ευρωζώνη, ώστε να μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν τα επίμονα δημοσιονομικά τους ελλείμματα τυπώνοντας δικό τους νόμισμα. Και μια υπόδειξη για τους Ευρωπαίους πολιτικούς: Οταν τα μαθηματικά λένε κάτι και ο νόμος λέει κάτι άλλο, αυτό που πρέπει να αλλάξει είναι ο νόμος». Ο Καλομοίρης «ξέρει άριστα τα μαθηματικά. Και όποτε ένα νομικό ζήτημα (όπως είναι το σχέδιο του ευρώ) βρέθηκε αντιμέτωπο με τα μαθηματικά, τα μαθηματικά βγήκαν πάντα κερδισμένα».

Τόσο πολλά… λάθη μαζεμένα

Αυτοί οι οικονομολόγοι είναι επικίνδυνοι... πολύ επικίνδυνοι

ΖΖ

Τόσο πολλά… λάθη μαζεμένα, την ίδια χρονική συγκυρία, για το ίδιο θέμα, από τόσο έμπειρους ακαδημαϊκούς; Μήπως η… θεωρία του λάθους είναι για αφελείς. Λίγο μετά τον λάθος «πολλαπλασιαστή» του ΔΝΤ, που υπήρξε μοιραίος για τη χώρα μας, ήρθε η νέα αποκάλυψη: τα λάθη Ρόγκοφ - Ράινχαρτ. Αμφισβητούνται οι πιο εμπεριστατωμένες έρευνες, από ένα λάθος στο Excel! Οργή και ειρωνεία ξεχειλίζουν σε όλα τα socialmedia και τις κορυφαίες εφημερίδες (από τους Financial Times, Washington Post κ.λπ.). «Θάνατος με ένα Excel» είναι το σχόλιο του νεοκεϊνσιανού νομπελίστα Πολ Κρούγκμαν στους New York Times.
Εναντι της διεθνούς κατακραυγής, το δίδυμο των θεωρητικών της νεοφιλελεύθερης «ορθοδοξίας» και της στυγερής λιτότητας αναγκάστηκε για πρώτη φορά να απαντήσει, ύστερα από μήνες άρνησης παραδοχής του οιουδήποτε σφάλματος. Και η τελευταία αναφορά τα λέει όλα. Ενα λάθος, μια αδεξιότητα βούλιαξε τους λαούς στην απόγνωση; Τόσο αίμα και δάκρυα για τα εξωφρενικά λάθη ορισμένων χαρτογιακάδων που πέρασαν από το ΔΝΤ και μετά χρίστηκαν οικονομολόγοι του Χάρβαρντ; Οι λανθασμένες προσεγγίσεις Ρόγκοφ - Ράινχαρτ κάνουν τη mainstream ακαδημαϊκή οικονομική κοινότητα να τρίζει, από την Οξφόρδη έως το Χάρβαρντ. Οι οικονομολόγοι Κένεθ Ρόγκοφ και Κάρμεν Ράινχαρτ το 2010 και μετά διάφορες μελέτες του ΔΝΤ βρήκαν ότι, ενώ σε μια χώρα με χαμηλό χρέος τα ελλείμματα μπορεί να βοηθήσουν την ανάκαμψη, γίνονται επιζήμια αν το χρέος ξεπεράσει το 90% του ΑΕΠ. Δηλαδή στις χώρες με λόγο χρέους προς ΑΕΠ που υπερβαίνει το 90%, το ποσοστό ανάπτυξης είναι αρνητικό (-0,1%) ενώ εάν γινόταν σωστά ο υπολογισμός, θα φαινόταν πως στην πραγματικότητα το μέσο ποσοστό ανάπτυξης των χωρών αυτών ήταν 2,2%.
Κορυφαία στελέχη του ΔΝΤ, που το 2010 είχαν λόγο στη δημιουργία της θανατηφόρας συνταγής, κορυφαίοι καθηγητές σήμερα, ομολογούν τα λάθη που έκαναν και τους εκτός πραγματικότητας υπολογισμούς. Οι δύο οικονομολόγοι για λογαριασμό του ΔΝΤ εκπόνησαν το 2010 τη διαβόητη πλέον μελέτη τους για τα αποτελέσματα των πολιτικών λιτότητας. Πολλοί οικονομολόγοι έκαναν λόγο για σφάλματα στη θεωρία τους, ιδίως ο Πολ Κρούγκμαν ο οποίος επί μήνες στη στήλη του στους New York Times αναφερόταν στο «φιάσκο των Ρόγκοφ - Ράινχαρτ».
Σε μια μελέτη που δόθηκε στη δημοσιότητα στις αρχές της εβδομάδας που πέρασε, τρεις ερευνητές του Πανεπιστήμιου της Μασαχουσέτης εξηγούν πώς προέκυψαν τα βασικά λάθη. Οι Τόμας Χέρντον, Μάικλ Ας και Ρόμπερτ Πόλιν ανέφεραν στη μελέτη τους, στο πλαίσιο της οποίας ζήτησαν –και έλαβαν– από τους Ράινχαρτ και Ρόγκοφ το λογιστικό φύλλο και τα δεδομένα που χρησιμοποίησαν, ότι υπήρξαν σφάλματα, παραλείψεις και αποκλεισμοί που οδήγησαν σε στρεβλά αποτελέσματα.
Προφανώς και δεν είναι τυχαίος ο Κένεθ Ρόγκοφ. Ηταν επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου κατά τη χρεοκοπία της Αργεντινής. Μαζί με την καθηγήτρια Οικονομικών του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, Κάρμεν Ράινχαρτ έγραψαν το βιβλίο με τίτλο «Τhis Τime is Different: Eight Centuries of Financial Folly» («Αυτή τη φορά είναι αλλιώς - 800 χρόνια χρηματοοικονομικά λάθη») και έγιναν φίρμες. Στο βιβλίο περιγράφονται όλες οι κρίσεις χρέους από το 1820 έως το 2010 κι έτσι ο Ρόγκοφ έγινε μια «αυθεντία» στις κρίσεις χρέους. Δυστυχώς, για εμάς και τους άλλους λαούς, ο καθηγητής Ρόγκοφ διέκοψε το σκάκι (αλλά διατηρεί τον τίτλο του international grandmaster) όταν αντιλήφθηκε ότι το σκάκι είναι τόσο εθιστικό που τον εμπόδιζε να εντρυφήσει βαθύτερα στη νεοφιλελεύθερη «ορθοδοξία». Και σχεδόν επισκίασε, πρόσκαιρα όμως, το mainstream των οικονομολόγων, όπως τους νομπελίστες Πολ Κρούγκμαν του Princeton University και Τζότζεφ Στίγκλιτζ του Columbia University ή τον Τζέιμς Γκαλμπρέιθ του University of Texas, μεταξύ άλλων. Να θυμίσω πως η αποκάλυψη, ή μάλλον η παραδοχή για τον λάθος «πολλαπλασιαστή», ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο άρα και η Ευρωπαϊκή Eνωση, που ακολουθούσε τυφλά τη μέθοδό του, έσφαλαν στον τρόπο υπολογισμού των επιπτώσεων του Μνημονίου επί της ελληνικής οικονομίας, αντιμετωπίστηκε με τον καγχασμό που της άξιζε.
Ομως, σιγά σιγά αρχίζουν να αποκαλύπτονται. Το ΔΝΤ ομολόγησε ότι δεν είχε εκτιμήσει σοβαρά τις επιπτώσεις της λιτότητας στην ύφεση. Αυτό το λάθος ούτε μαθητευόμενος οικονομολόγος δεν θα το έκανε. Αδυνατούμε να το κατανοήσουμε. Αν διέπραξαν τέτοιο σφάλμα, οι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι.
Αλλά τις επιπτώσεις αυτού του «λάθους» η Ελλάδα τις πληρώνει με ανεργία της τάξεως του 30%, κατεστραμμένη οικονομία, διαλυμένη κοινωνία και ζοφερές προοπτικές. Το εξοργιστικό σε αυτή την υπόθεση είναι ότι αυτή η τραγωδία ήταν περιττή. Πριν από μισόν αιώνα, οποιοσδήποτε οικονομολόγος –ή οποιοσδήποτε φοιτητής Οικονομικών είχε διαβάσει το εγχειρίδιο του Πολ Σάμιουελσον «Οικονομικά»– θα μπορούσε να μας πει ότι η λιτότητα εν όψει ύφεσης είναι πολύ κακή ιδέα. Πάντως, είναι υποχρέωση της κυβέρνησης και της χώρας, στο όνομα αυτών που τρία χρόνια τώρα δεινοπαθούν από την κρίση, να αποκαλύψει την πλήρη αλήθεια. Πώς και γιατί οδηγηθήκαμε στο Μνημόνιο και να τιμωρήσει τους Παπανδρέου/Παπακωνσταντίνου. Η αλήθεια θα είναι λυτρωτική και θα ενισχύει τη χώρα. Δεν θα τη βλάψει. Η κυβέρνηση, από την υποχρέωση αυτή, δεν έχει το ηθικό δικαίωμα να παραιτηθεί… Στο όνομα οποιασδήποτε πολιτικής σκοπιμότητας. Αποτελεί, άλλωστε, ρητή προεκλογική δέσμευση του Σαμαρά. «Το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές». Αποτελεί παρακαταθήκη του εθνικού μας ποιητή.

Κάποτε στην αποικία…

ΖΖ

Η ευρωπαϊκή κρίση χρέους έχει αλλάξει εκ θεμελίων τον γεωπολιτικό χάρτη της Ευρώπης. Αντί για τη διαίρεση μεταξύ Δύσης και Ανατολής, που υπήρχε στον Ψυχρό Πόλεμο, η ήπειρος διαιρείται τώρα ανάμεσα στον Βορρά της ευάλωτης ευημερίας και στον Νότο του χάους. Η Ουάσιγκτον ανησυχεί σφόδρα. Αλλά το Βερολίνο δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί του. Την περασμένη εβδομάδα, ο νέος Αμερικανός υπουργός Οικονομικών προκάλεσε δημόσια τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, υπογραμμίζοντας πως με την πολιτική της δημοσιονομικής πειθαρχίας και της λιτότητας στην Ευρωζώνη κινδυνεύει η παγκόσμια οικονομία. Η αμερικανική προειδοποίηση προκάλεσε την οργίλη αντίδραση του Γερμανού υπουργού, ο οποίος απάντησε πως δεν δέχεται συμβουλές για θέματα που άπτονται της οικονομικής πολιτικής. Ηταν η δεύτερη φορά που ένας Αμερικανός υπουργός προσπάθησε να πείσει τη γερμανική ηγεσία ότι απαραίτητη προϋπόθεση της ανάπτυξης είναι η αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης και κατά συνέπεια ο περιορισμός της στυγερής λιτότητας.
Ο διάλογος αυτός –που έκανε τον γύρο του κόσμου– πρέπει να κάνει όσους ακόμη στην Ευρωζώνη και την Αθήνα αρνούνται να αντιληφθούν επίμονα ότι η γερμανική πολιτική ουδόλως ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη. Δεν της καίγεται καρφί. Στο Βερολίνο, οι άνθρωποι κάθε άλλο παρά ανόητοι είναι: ξέρουν ότι με αυτά που επιβάλλουν, σκοτώνουν κάθε δυνατότητα ανάκαμψης στην Ελλάδα και στις λοιπές υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης. Δεν τους απασχολεί όμως καθόλου κάτι τέτοιο.
Αλλά, οι Γερμανοί μπορούν να σταθούν μια στιγμή και να σκεφτούν τη δική τους ιστορία. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σύμμαχοι θυμήθηκαν τις καταστροφικές συνέπειες των γερμανικών αποζημιώσεων μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ολόκληρο το δημόσιο χρέος των ναζί, που αντιστοιχούσε σε πάνω από το 600% του γερμανικού ΑΕΠ, παραγράφηκε. Το προϋπάρχον απλήρωτο χρέος από την περίοδο της Βαϊμάρης περιορίστηκε σε ένα κλάσμα του αρχικού ποσού. Και οι διεκδικήσεις παλαιών χρεών διαχωρίστηκαν αυστηρά από τα ταμεία για τη γερμανική ανοικοδόμηση. Η Γερμανία ασφαλώς ζούσε πολύ πάνω από τις δυνατότητές της τη ναζιστική περίοδο, ενώ λεηλάτησε και την υπόλοιπη Ευρώπη. Ομως, οι Αμερικανοί όχι μόνο συμφώνησαν να παραγράψουν παλαιά χρέη, αλλά έδωσαν στους Γερμανούς εκατομμύρια δολάρια με το σχέδιο Μάρσαλ.
Η ίδια η Γερμανική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία μετά το 1989 δεν καταδίκασε την πρώην Ανατολική Γερμανία σε λιτότητα για να διορθώσει τη σαθρή κομμουνιστική οικονομία της. Αντιθέτως, ο καγκελάριος Χέλμουτ Κολ επέτρεψε στους Ανατολικογερμανούς να ανταλλάξουν τα σχεδόν άνευ αξίας ανατολικογερμανικά μάρκα με γερμανικά στην πληθωριστική ισοτιμία 1 προς 1 και στη συνέχεια διέθεσε το ισόποσο άνω του ενός τρισεκατομμυρίου ευρώ για την ανόρθωση της ανατολικής οικονομίας. Αν οι Σύμμαχοι και αργότερα η κυβέρνηση της ίδιας της Γερμανίας είχαν εφαρμόσει αυτό που κηρύσσουν τώρα οι Γερμανοί, η Γερμανία θα ήταν σήμερα πολύ φτωχότερη. Η Γερμανία κερδίζει λίγα και η Ευρώπη πρόκειται να χάσει πολλά καταδικάζοντας εμάς τους Ελληνες (και τους άλλους λαούς) στη φτώχεια ως τιμωρία για το αμαρτωλό παρελθόν μας. Η Μέρκελ οφείλει, λοιπόν, να μιμηθεί το πνεύμα του μακροοικονομικού ελέους των Συμμάχων μετά το 1945 και τη δυτικογερμανική γενναιοδωρία προς τους Ανατολικογερμανούς εξαδέλφους τους μετά το 1989.
Βέβαια, το Βερολίνο δεν έχει τίποτα τέτοιο στο μυαλό του. Η Μέρκελ μπορεί σήμερα να πανηγυρίζει βλέποντας τις δημοσκοπήσεις στη χώρα της. Αλλά γέμισε την Ελλάδα με Μνημόνια για να απαλείψει τον κίνδυνο για το ευρώ και, τώρα, βλέπει τη χώρα μας να βυθίζεται και να ερημοποιείται, κάτι που θα την καταστήσει σύντομα υλικό προς πλήρη αρπαγή. Οπως η πώληση της Εθνικής Τράπεζας και όσων κρατικών περιουσιακών στοιχείων έχουν ακόμη κάποια αξία. Αυτά συμβαίνουν σήμερα στην αποικία. Ομως, όσο και αν οι Γερμανοί πιστεύουν ότι τα κατάφεραν, ίσως το μέλλον τούς εκπλήξει. Δεν έχουν υπολογίσει ότι, κάποτε, στην αποικία, αλλά και σε άλλες χώρες που βλέπουν ότι έχουν την ίδια τύχη, μπορεί κάτι να αλλάξει. Και θα αλλάξει, γιατί όσο κι αν μπορούν να εκβιάσουν κυβερνήσεις, τους είναι αδύνατο να εκβιάσουν λαούς. Γιατί αυτό που συμβαίνει, δεν αφορά πια μόνον τον ελληνικό λαό, και στην Ευρώπη το γνωρίζουν πλέον όλο και περισσότεροι πολίτες της σε πολλές χώρες… Και όσο για τους διαφόρους που διακινούν το «επιχείρημα» πως ο λαός να μη μιλάει γιατί αυτός έχει την ευθύνη για όλα τα δεινά και, μάλιστα, υπερασπίζονται δήθεν την «ευρωπαϊκή Ελλάδα», τι να πει κανείς; Τίποτε άλλο, παρά το ότι, απλώς, δεν ξέρουν τι λένε και ότι ο Θεός να μας φυλάει απ’ τη φασίζουσα, τυφλή μισαλλοδοξία τους… Η τραγική κατάληξη της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, την οποία οι δυνάμεις της Αντάντ μετά το 1918 επέβαλαν (μαζί με τους ταπεινωτικούς όρους των Συνθηκών των Βερσαλλιών) στην ηττημένη Γερμανία, δίδαξε στην ανθρωπότητα πολλά πράγματα. Κυρίως, όμως, δίδαξε ότι η κοινωνία βιώνει την έξωθεν επιβολή όρων ως ταπείνωση και ότι η κοινωνική δυσφορία μπορεί να οδηγήσει σε τραγωδία, όταν στην ταπείνωση προστίθεται και αναποτελεσματικότητα, που οδηγεί σε εξαθλίωση (π.χ. από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης στο οικονομικό κραχ του 1929).
Με το ιστορικό αυτό δίδαγμα, επομένως, άνετα μπορεί κανείς να κατανοήσει τη σημασία της οικονομικής τραγωδίας στην πατρίδα μας. Η βαθιά ύφεση και η εφιαλτική ανεργία σε συνδυασμό με την έπαρση, ίσως δε και την τιμωρητική διάθεση διαφόρων ανιστόρητων τεχνοκρατών ή πολιτικών παραγόντων, ευεξήγητα βιώνονται τα Μνημόνια ως τερατούργημα από την ελληνική κοινωνία.

«Νέο Δόγμα»... για τις τραπεζικές κρίσεις

ΖΖ


Τα τελευταία είκοσι χρόνια γίναμε μάρτυρες της καλπάζουσας επέκτασης της οικονομικής παγκοσμιοποίησης. Παρά τις θετικές πτυχές που είχε, η συνεχιζόμενη κρίση έφερε επίσης στο φως τις δομικές αδυναμίες και τις ελλείψεις της. Η κρίση έχει δημιουργήσει μια παραδειγματική αλλαγή στην οικονομική θεωρία, στη χάραξη πολιτικής και στις θεσμικές και ρυθμιστικές δομές. Είναι πλέον αναμφισβήτητο ότι το τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης εξακολουθεί να αιμορραγεί και χρειάζεται ριζική μεταρρύθμιση, που υπερβαίνει μια απλή επισκευή.
Σε αυτήν την κρίσιμη καμπή είμαστε μάρτυρες μιας «τευτονικής» αλλαγής για τραπεζικές κρίσεις: Γερμανία, ΔΝΤ και ΕΚΤ συμφώνησαν να φορτώσουν το κόστος από την κατάρρευση μιας μεγάλης συστημικής τράπεζας για την αποζημίωση των εγγυημένων καταθέσεων, στην περίπτωση βέβαια που το Δημόσιο είναι το ίδιο πτωχευμένο (όπως στην Ελλάδα, την Κύπρο κ.λπ.), στους μετόχους, στους ομολογιούχους των τραπεζών και στους ιδιοκτήτες καταθέσεων με ποσά άνω των 100 χιλιάδων ευρώ. Τελευταίοι «κουρεύονται» οι μικροκαταθέτες, εφόσον τα «κεφάλαια» δεν είναι αρκετά για να τους αποζημιώσουν και το Δημόσιο δεν δύναται να δανειστεί από τον ESM.
Προφανώς, κανείς σώφρων καταθέτης δεν θα κρατήσει πάνω από 100 χιλιάδες ευρώ σε τράπεζες της περιφέρειας της Ευρωζώνης (εκτός αν αποδίδουν τεράστια επιτόκια), η ζήτηση για τραπεζικές μετοχές θα μειωθεί, και κανείς επενδυτής δεν θα αγοράζει ομόλογα των τραπεζών. Και, προφανώς, κερδίζουν οι χώρες που παρέχουν ασφάλεια στις τράπεζές τους (λέγε με Γερμανία), ενώ εμείς απαξιώνουμε κυριολεκτικά την ιστορική Εθνική Τράπεζα.
Μια πρόταση που και μόνο η διαρροή της προκάλεσε έντονα ρίγη στους τραπεζίτες, συζητήθηκε στο Eurogroup, που συνεδρίασε στο Δουβλίνο, με στόχο την ολοκλήρωση του θεσμικού πλαισίου για τη διάσωση χωρών και τραπεζών με τον σχηματισμό του νόμου για το bail in που προβλέπεται να ενεργοποιηθεί το 2015. Η πρόταση θέτει ζήτημα «κουρέματος» των διατραπεζικών καταθέσεων. Δηλαδή το λεγόμενο bail in στις ίδιες τις τράπεζες, καθώς οι διατραπεζικές καταθέσεις είναι οι καταθέσεις διάρκειας έως ενός μήνα που έχει μια τράπεζα σε μια άλλη. Το «τρίπτυχο» του νέου δόγματος για το τραπεζικό σύστημα: Ανακεφαλαιοποίηση, αναδιάρθρωση και κλείσιμο τραπεζών (όπου χρειάζεται) εξήγγειλε η επικεφαλής του Διεθνές Νομισματικού Ταμείου, Κριστίν Λαγκάρντ, σε ομιλία της στο διάσημο «Οικονομικό Κλαμπ» της Νέας Υόρκης. Στην περιφέρεια της Ευρωζώνης, πολλές τράπεζες βρίσκονται ακόμα σε πρώιμο στάδιο αναδιαμόρφωσης με μη επαρκή κεφάλαια και με πάρα πολλά επισφαλή δάνεια, είπε η Λαγκάρντ. Σύντομη αναφορά έκανε και στην Κύπρο, σημειώνοντας ότι αν και τα μεγέθη είναι μικρά σε σχέση με το μέγεθος της Ευρωζώνης, εντούτοις, το ζήτημα είναι περίπλοκο και απαιτείται η επίλυση των προβλημάτων.
Στην κορύφωση της τραπεζικής κρίσης το 2008, ο λόρδος Οουκσοτ είχε δηλώσει στη βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν»: «Ρώτησα τις προάλλες τον Σουηδό υπουργό Οικονομικών πώς καταφέρνουν τις εθνικοποιημένες τράπεζες να δανείζουν. Και εκείνος μου είπε: “Είναι απλό. Είναι κρατικές. Τους λέμε τι να κάνουν και αν οι διευθυντές τους δεν το κάνουν, τότε τους απολύουμε και παίρνουμε άλλους που το κάνουν”». Η εποχή απαιτεί ριζικές λύσεις.
Ο Γιάννης Δραγασάκης, ο οικονομολόγος-βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, σε ομιλία του τάχθηκε υπέρ της εθνικοποίησης των ελληνικών τραπεζών και του ανασχεδιασμού του τραπεζικού συστήματος, λέγοντας πως με τις προτεινόμενες αλλαγές είτε θα έχουμε ψευτο-ιδιωτικές τράπεζες ή ψευτο-δημόσιες τράπεζες, αλλά στην ουσία δεν θα υπάρχουν τράπεζες. «Οι τράπεζες είναι πολύ σοβαρός θεσμός για να τις αφήσουμε στους τραπεζίτες», τόνισε.

Ο Αλέξης και... η «σεισάχθεια» συμφωνία της Γερμανίας

ΖΖ

Χωρίς διαγραφή του επαχθούς χρέους μιας χώρας, δεν επιτυγχάνεται οικονομικό θαύμα όπως συνέβη στη μεταπολεμική Γερμανία. Η «σεισάχθεια», την οποία εξασφάλισε η Γερμανία με τη Συμφωνία του Λονδίνου, την 27η Φεβρουαρίου 1953, της προσέφερε κάτι σπάνιο στην Ευρώπη του 20ού αιώνα: τη διαγραφή στο ήμισυ των προπολεμικών και μεταπολεμικών χρεών της. Κατά τη Γερμανίδα ιστορικό Ούρσουλα Ρόμπεκ-Γιασίνσκι του Πανεπιστημίου της Στουτγκάρδης, η Γερμανία με τη Συμφωνία του Λονδίνου έθεσε τα θεμέλια του λεγόμενου οικονομικού της θαύματος. Αυτήν την άποψη τη συμμερίζομαι κι εγώ, και την έχω ήδη διατυπώσει.
Κάτι παρόμοιο οραματίζεται ο Αλέξης Τσίπρας. Στην προχθεσινή -ομολογουμένως σπουδαίας σημασίας συνέντευξή του στον Αλέξη Παπαχελά στους «Νέους Φακέλους για την τηλεόραση του ΣΚΑΪ- ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ επισήμανε ότι «βρισκόμαστε σε μια ιστορική στιγμή και ότι διακυβεύεται ο πυρήνας λαϊκής κυριαρχίας και η ανεξαρτησία της χώρας. Ή θα έχουμε μια χώρα αποικία χρέους για τις επόμενες γενιές ή τώρα πρέπει να πάρουμε αποφάσεις και το λέω με πλήρη ευθύνη και επίγνωση της δυσκολίας». Ο κ. Τσίπρας άφησε να εννοηθεί ότι θα διαπραγματευθεί μια παρόμοια συμφωνία όπως αυτή που εξασφάλισε η Γερμανία με τη Συμφωνία του Λονδίνου, την 27η Φεβρουαρίου 1953, και άφησε ανοιχτό το θέμα παγώματος αποπληρωμής του χρέους όσο η οικονομία θα βρίσκεται σε ύφεση.
Αναφερόμενος στην κυβέρνηση Σαμαρά, την κατηγόρησε ότι δεν αντιλαμβάνεται την ανάγκη να αποκτήσει στρατηγική διαπραγμάτευσης και ζήτησε από τον πρωθυπουργό να παγώσει τις διαπραγματεύσεις με την τρόικα «οι οποίες μας οδηγούν από ήττα σε ήττα και να ξεκινήσει αύριο το πρωί περιοδεία σε όλες τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου». Ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ δήλωσε πεπεισμένος ότι οι Γερμανοί «έχουν ήδη ετοιμάσει το σενάριο της επαναδιαπραγμάτευσης και της αντιμετώπισης μιας πιθανής κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα».
Ερωτηθείς δε, εάν έχει υπολογίσει το ρίσκο και αν υπάρχει ο κίνδυνος να πάμε στη δραχμή, απάντησε καταφατικά. Οπως εξήγησε «υπάρχει ο κίνδυνος αυτός διότι στο τέλος της μέρας δύο εκδοχές μπορεί να υπάρξουν. Ή να υποχωρήσει η Γερμανία, και αυτό θα είναι μια νίκη όχι μόνο για τον ελληνικό λαό αλλά για όλους τους λαούς του Νότου, ή να προχωρήσει σε επιλογές διάλυσης της Ευρωζώνης ή κατακερματισμού της Ευρωζώνης σε δύο ταχύτητες ή σε σενάρια τα οποία εν πάση περιπτώσει δεν είναι σήμερα και τόσο εύκολο να τα εξηγήσουμε με βάση τη λογική».
Ο Αλέξης Τσίπρας τόνισε ότι «το ευρώ δεν είναι βιώσιμο αν μια χώρα όπως η Ελλάδα, που έστω και μικρή αλλά είναι το 3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, φύγει από αυτό», ενώ «θα καταρρεύσει άμεσα αν αυτό συμβεί και για μια χώρα όπως η Ιταλία, που είναι 8 φορές μεγαλύτερη από την Ελλάδα. Ισχυρίζομαι, λοιπόν, ότι ο κυρίαρχος εκβιασμός από την πλευρά των φίλων μας των Γερμανών μπορεί να αντιστραφεί». Με ψυχραιμία, αυτοπεποίθηση και λεκτικό ρεαλισμό, ο Αλέξης Τσίπρας έδειξε να βαδίζει προς την εξουσία! Εχει ενδιαφέρον...
Οντως, η χώρα μας, την οποία ένας Ευρωπαίος τραπεζίτης μού την ονομάτισε «ινδικό χοιρίδιο της Ευρώπης» -η χώρα επί της οποίας η Μέρκελ έχει δοκιμάσει συνταγές χρεοκοπίας, «ελεγχόμενης» ή «επιλεκτικής» ή «συντεταγμένης» για να τεστάρει τις αντοχές της Ευρωζώνης- εξακολουθεί να βρίσκεται στο εργαστήριο άνομων πειραμάτων. Αλλά η χώρα αυτή έχει ουσιαστικά χρεοκοπήσει.
Προφανώς, η οικονομική ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα λαών που έπεσαν το βράδυ στο κρεβάτι πλημμυρισμένοι από την ευφορία μιας απατηλής ευημερίας και ξύπνησαν το πρωί στη «φυλακή του χρέους». Ενας λαός μπορεί να βρεθεί σε μια τέτοια φυλακή ύστερα από έναν οικονομικό πόλεμο, μια μαζική επίθεση κερδοσκοπίας ή μια αποτυχία μεγαλεπήβολων προγραμμάτων. Και τότε το κράτος έχει μονάχα δύο επιλογές: είτε θα αφήσει τους δανειστές να επιβάλουν τη βούλησή τους είτε θα αναζητήσει τρόπους να ελαφρύνει το βάρος του χρέους ώστε να ανακάμψει η παραγωγική μηχανή της οικονομίας.
Οι περίοδοι μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους προσφέρουν τα δύο μεγάλα ιστορικά παραδείγματα της σωστής αλλά και της λανθασμένης διαχείρισης του επαχθούς χρέους. Το 1919, στη συνδιάσκεψη των Βερσαλλιών, επικράτησε η λογική των δανειστών και έτσι υπονομεύτηκε η μεταπολεμική ανάκαμψη στην Ευρώπη. Η Βρετανία και η Γαλλία ήθελαν να κάνουν τη Γερμανία να ματώσει προκειμένου να πληρώσει τα τεράστια πολεμικά χρέη τους προς τους τραπεζίτες.
Αντίθετα, χάρη σε αυτήν την εμπειρία, το σύστημα που προέκυψε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έδωσε έμφαση στην οικονομική ανάκαμψη τόσο των νικητών όσο και των ηττημένων.

Η τρόικα άνοιξε τον ασκό του Αιόλου...

ΖΖ


Οι ισορροπίες στο τραπεζικό σύστημα έχουν ανατραπεί και οι αναπόφευκτες παρενέργειες σε όλα τα υπόλοιπα μέτωπα έχουν δρομολογηθεί. Το «ναυάγιο» της συγχώνευσης Εθνικής-Eurobank μετά την απόρριψη από την τρόικα άνοιξε τον ασκό του Αιόλου, καθώς ανατρέπει άρδην τις ισορροπίες όχι μόνο στους δύο τραπεζικούς ομίλους, όπου αναπόφευκτα δρομολογούνται εξελίξεις, αλλά γενικότερα στο τραπεζικό σύστημα και ευρύτερα στην οικονομία. Δημιουργούνται πελώρια ερωτήματα γύρω από τις εξελίξεις στη διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης των δύο τραπεζών και κυρίως στο θέμα ασφάλειας των καταθέσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ενστάσεις της τρόικας εντάθηκαν μετά την εφαρμογή νέου μοντέλου της Κύπρου στις διασώσεις τραπεζών. Οι φήμες και τα σενάρια για τις επόμενες απαιτήσεις της τρόικας, που περιλαμβάνουν ολίγη από... Deutsche Bank και Βερολίνο για την Εθνική, πολύ από... Finansbank και Αγκυρα, φτάνουν μέχρι την Ντόχα και, γενικά, δίνουν την αίσθηση παράλυσης της κυβέρνησης και σε πλήρη σύγχυση το υπουργείο Οικονομικών και την Τράπεζα της Ελλάδος.
Με δύο κατηγορηματικές τους πανομοιότυπες δηλώσεις τόσο ο υπουργός Οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας όσο και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Σίμος Κεδίκογλου θέλησαν να δώσουν το μεγαλύτερο δυνατό βάρος, καθησυχάζοντας για τα άγρια σενάρια που άρχισαν να διατυπώνονται μετά τη ματαίωση της συγχώνευσης της Εθνικής με τη Eurobank και μιλούν για «κούρεμα» καταθέσεων και στην Ελλάδα. Αλλά, σχεδόν, κανείς δεν τους πιστεύει.
Την ίδια ώρα, όμως, το γερμανικό περιοδικό Spiegel κατέθετε τη δική του άποψη: «Οι μεγάλες τράπεζες συνιστούν κίνδυνο, αυτό έδειξε με τρόπο δραματικό η επιχείρηση διάσωσης της Κύπρου. Η ελληνική κυβέρνηση ανέστειλε τη διαδικασία συγχώνευσης έπειτα από βέτο της τρόικας, η οποία μάλλον αντέδρασε έτσι μετά τις εξελίξεις στην Κύπρο. Η σχεδιαζόμενη συγχώνευση θα δημιουργούσε μια μεγάλη τράπεζα με καταθέσεις γύρω στα 170 δισ. ευρώ, όσο το ΑΕΠ της Ελλάδας. Αυτό -μετά την κυπριακή εμπειρία- ενδέχεται να ήταν ένα πολύ λεπτό σημείο για την ελληνική κυβέρνηση», σημειώνει ο αρθρογράφος. Η απόφαση κατά της συγχώνευσης γεννά υποψίες ότι όπως και στην Κύπρο έτσι και στην Ελλάδα, σε περίπτωση ανάγκης, ο τραπεζικός τομέας θα πρέπει να εκκαθαριστεί. Σε αυτήν την περίπτωση θα τεθεί το ερώτημα, εάν θα συμμετάσχουν και πάλι καταθέτες στη διάσωση. Ανησυχία έχει ήδη καταλάβει την ελληνική κυβέρνηση και ο υπουργός Οικονομικών Στουρνάρας τονίζει πως οι αποταμιεύσεις είναι απολύτως εξασφαλισμένες», προσθέτει το περιοδικό.
Νέα δημοσιεύματα στην Τουρκία υποστηρίζουν ότι για τη θυγατρική της Εθνικής Τράπεζας, τη Finansbank, έχει επέλθει συμφωνία της ελληνικής κυβέρνησης για την εξαγορά της από την Qatar National Bank (QNB). Οπως σημειώνεται, οι τράπεζες του Περσικού Κόλπου εξετάζουν τις δυνατότητες εξαγορών σε αγορές όπως της Αιγύπτου, της Τουρκίας και άλλων ασιατικών χωρών. Σύμφωνα με αναλύσεις τουρκικών τραπεζών, η QNB θέλει πλειοψηφικό πακέτο σε τράπεζα στην Τουρκία και δεν υπάρχει καμία άλλη όπου μπορεί να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, πέραν της Finansbank. Σημειωτέον ότι στο εννεάμηνο η Finansbank παρουσίασε κέρδη ύψους 400 εκατ. ευρώ αυξημένα κατά 38% έναντι του αντίστοιχου εννεαμήνου του 2011.
Σε αναζήτηση στρατηγικών επενδυτών προκειμένου να καλύψει το 10% της ιδιωτικής συμμετοχής στην αύξηση μετοχικού της κεφαλαίου στο πλαίσιο της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησής της, στρέφεται η Eurobank, προκειμένου να αποφύγει να ενταχθεί στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Σύμφωνα με πληροφορίες, στην προσπάθεια θα συμμετάσχουν και οι εργαζόμενοι της τράπεζας και επιχειρηματίες που εμπιστεύονται τη διοίκησή της! Υπενθυμίζεται ότι οι κεφαλαιακές ανάγκες της Eurobank διαμορφώνονται στα 5,8 δισ. ευρώ.
Αγριο παιχνίδι έγινε χθες με τη μετοχή της Eurobank που άνοιξε στο -30% αλλά στη συνέχεια ένα μεγάλο hedge fund του Λονδίνου φημολογείται ότι άρχισε να παίρνει θέση (προφανώς βραχυπρόθεσμη) αγοράζοντας πολλές χιλιάδες χαρτιά. Τελικά η μετοχή έκλεισε με κέρδη 20% στα 0,18 ευρώ. Η μετοχή της Εθνικής Τράπεζας έφτασε να διαπραγματεύεται στα 0,364 ευρώ, ενώ τελικά έκλεισε κοντά στο -10%.
Πάντως, η επόμενη μέρα μετά την ακύρωση της συγχώνευσης Εθνικής και Eurobank προεξοφλεί την πλήρη καταστροφή των μετόχων των δύο πλευρών. Με τις μέχρι τώρα εξελίξεις, χάνουν τα λεφτά τους ασφαλιστικά Ταμεία ΝΠΔΔ που έχουν το 12,2%, ασφαλιστικά Ταμεία ΝΠΙΔ που έχουν το 4,2%, η Εκκλησία της Ελλάδος και οι Μητροπόλεις που έχουν το 1,5%, ιδρύματα και κληροδοτήματα που έχουν το 3,2%.

Mε τρικ εμπιστοσύνης η «απο-Δυτικοποίηση»... των BRICS

ΖΖ

Μέχρι πρόσφατα, οι αισιόδοξες αναλύσεις για την κρίση που συγκλονίζει τη Δύση στηρίζονταν σε δύο θεμελιώδεις διαφορές με τη Μεγάλη Υφεση που συγκλόνισε τον κόσμο τη δεκαετία του 1930: Πρώτον, την ανυπαρξία αντίπαλου δέους στον καπιταλισμό, με τη μορφή μιας σοσιαλιστικής υπερδύναμης όπως η ΕΣΣΔ και ενός απειλητικού κομμουνιστικού κινήματος σε παγκόσμια κλίμακα· και δεύτερον, τη συντονισμένη αντιμετώπιση της κρίσης από τις μεγάλες δυνάμεις, σε αντιδιαστολή με την ολέθρια επικράτηση του πνεύματος «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» στην κρίση της δεκαετίας του ’30, που πυροδότησε πρώτα νομισματικούς, ύστερα εμπορικούς και, τέλος, πραγματικούς πολέμους πρωτοφανούς καταστροφικής δύναμης. Το τελευταίο διάστημα, όμως, αυτός ο δεύτερος πυλώνας σταθερότητας εμφανίζει ρωγμές, που απειλούν το οικοδόμημα της παγκοσμιοποίησης με διάρρηξη, όπως καταδεικνύει η πρόσφατη σύνοδος κορυφής των BRICS στην πόλη Ντέρμπαν της Νοτίου Αφρικής.
Ο νέος σοβαρός υπαινιγμός από την ομάδα των BRICS, στις υψηλού επιπέδου συνομιλίες των πέντε ηγετών στη σύνοδο, για απεξάρτηση από τους δίδυμους κορυφαίους οργανισμούς της Δύσης, την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, εξυπηρετεί πρωτίστως και διακαώς τον επαναπροσδιορισμό των οικονομικών και γεωπολιτικών προτεραιοτήτων τους. Συγκεκριμένα, οι πέντε μεγαλύτερες αναδυόμενες οικονομίες, οι διάσημες πλέον ως BRICS, προανήγγειλαν τη δημιουργία μιας δικής τους Αναπτυξιακής Τράπεζας. Ετσι συσπειρώνουν τις δυνάμεις τους και οδεύουν προς τη δημιουργία νέου πόλου οικονομικής και γεωπολιτικής σημασίας. Ηχηρό, λοιπόν, το ντεμπούτο στη σύνοδο των BRICS του νέου προέδρου της Κίνας, Ξι Ζινπίνγκ, ο οποίος ανέλαβε επισήμως καθήκοντα μόλις στα μέσα Μαρτίου.
Σύμφωνα, μάλιστα, με τον Τζιμ Ο’ Νιλ της Goldman Sachs, «η δημιουργία δικής τους τράπεζας θα είναι κάτι σημαντικό, τουλάχιστον θα συμβολίζει πως μπορούν να επιτύχουν κάτι ως πολιτική ενότητα και πως πολλά άλλα θα ακολουθήσουν στο μέλλον». Ο ίδιος τονίζει ότι, αν έχουν μια δική τους τράπεζα ειδικού σκοπού, «αυτή θα μπορεί να στηρίξει έργα υποδομής και εμπορικά σχέδια». Να υπενθυμίσω ότι ο εν λόγω οικονομολόγος της Goldman Sachs, το 2001, έκανε διάσημο ανά τον κόσμο το ακρωνύμιο «BRIC» από τα αρχικά των τεσσάρων αναδυόμενων γιγάντων, δηλαδή Brazil, Russia, India, China, και πριν από τέσσερα χρόνια προστέθηκε η Νότιος Αφρική και έγινε «BRICS».
H μεταπολεμική πραγματικότητα έχει παραχωρήσει τη θέση της στην πραγματικότητα του 21ου αιώνα. H Ιστορία ξαναγράφεται, ειδικά εάν σκεφθεί κανείς ότι με τα σημερινά δεδομένα οι οικονομικές τύχες του κόσμου κρέμονται από μία κλωστή.
Πάντως, είναι παράλογο οι οικονομικές δυνάμεις της Δύσης να συζητούν για την οικονομία του μέλλοντος και την παγκόσμια οικονομική ατζέντα, χωρίς την ισότιμη συμμετοχή των BRICS. H συμμετοχή τους κυρίως, όμως, θα ανοίξει τον δρόμο για τις ισότιμες υποχρεώσεις τους.
Διαθέτοντας από κοινού συναλλαγματικά διαθέσιμα ύψους 4,4 τρισ. δολαρίων, οι Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότιος Αφρική προτίθενται να δημιουργήσουν από κοινού ταμείο για την αντιμετώπιση κρίσεων με κεφάλαια ύψους περίπου 100 δισ. δολαρίων. Δυσαρεστημένες από την επίμονη κυριαρχία Ευρωπαίων και Αμερικανών στο τιμόνι της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι BRICS διεκδίκησαν από την αρχή της κρίσης μια αναβάθμιση του ρόλου τους ώστε αυτός να αντανακλά την πραγματική τους θέση στην παγκόσμια οικονομία. Αλλά αγνοήθηκαν!
Να επισημανθεί ότι η Κίνα δεν αναγνωρίζει την επί 68ετίας ισχύουσα συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, βάσει της οποίας ένας Ευρωπαίος θα διοικεί το ΔΝΤ και ένας Αμερικανός την Παγκόσμια Τράπεζα.
Οι ΗΠΑ, οι οποίες έχουν τα περισσότερα δικαιώματα ψήφου στο διοικητικό συμβούλιο του Ταμείου, είναι η μοναδική χώρα με βέτο στο ΔΝΤ, οι οποίες απαιτούν πλειοψηφία 85%.
Οι νέες δυνάμεις του αναδυόμενου κόσμου, κατά κοινή ομολογία, διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο εμπόριο και στη μεταποίηση, όπως και στην παροχή όλο και περισσότερων υπηρεσιών στον επιχειρηματικό τομέα. Μέχρι και πρόσφατα, ωστόσο, επικρατούσε η πεποίθηση πως ο κόσμος των διεθνών χρηματοοικονομικών έχει ξεφύγει από αυτήν την τάση, καθώς το μεγαλύτερο μέρος εταιρειών, προϊόντων, αγορών και εποπτικών αρχών συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στις χώρες του Βόρειου Ατλαντικού. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν οι αναδυόμενες χώρες έχουν καταφέρει να ανατρέψουν τις ισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία, οι διεθνείς αγορές παρέμειναν προσκολλημένες στη Δύση. Τα τελευταία γεγονότα, όμως, δείχνουν ότι η πεποίθηση αυτή ανατρέπεται, έστω και σταδιακά.
Αλλά η «απο-Δυτικοποίηση» δεν είναι μια μηχανική ή ομοιογενής διαδικασία. Η ανάπτυξη των αγορών τους δεν είναι πάντα εντυπωσιακή, ενώ σε αρκετές χώρες προμηνύεται μακρά περίοδος χρηματοοικονομικής αστάθειας. Αλλά καμία επιμέρους εξέλιξη δεν θα αλλάξει τη δυναμική της παγκόσμιας τάσης προς όφελος των αναδυόμενων αγορών.
Αυτός είναι ο φόρος που θα πληρώσει η Δύση για να επωφεληθούν οι αναδυόμενες οικονομίες, που παράγουν πρώτες ύλες. Αυτή είναι η ειρωνεία: η στήριξη της Δύσης θα βλάψει πρωτίστως την ίδια. Αυτή, όμως, είναι και η μαγεία της παγκοσμιοποίησης.

Για μια χούφτα δολάρια... γκρέμισαν την Αργεντινή

ΖΖ

Συγκλονιστική η ομολογία του Ντε Λα Ρούα στη δημοσιογράφο Ελένη Βαρβιτσιώτη, στην εξαιρετική έρευνα του Σκάι για τη χρεοκοπία της Αργεντινής στην εκπομπή των «Νέων Φακέλων». Ο πρώην πρόεδρος της Αργεντινής ομολόγησε πως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, μετά την εκλογή του προέδρου Μπους στις ΗΠΑ και την αλλαγή του επικεφαλής του ΔΝΤ αποφάσισε -αιφνιδιαστικά και δίχως να ενημερώσει κανέναν- να διακόψει τις δόσεις των δανείων βοήθειας προκαλώντας την οικονομική και κοινωνική κατάρρευση της χώρας του. Επίσης, ομολόγησε πως έκανε ολέθριο σφάλμα όταν εξαναγκάστηκε να επιβάλει το πάγωμα των τραπεζικών καταθέσεων -όπως ακριβώς έγινε στην Κύπρο- προκαλώντας οργή και χάος, με αποτέλεσμα να παραιτηθεί τον Δεκέμβριο του 2001.
Οπως η Ελλάδα σήμερα, έτσι και η Αργεντινή στα τέλη της δεκαετίας του ’90 όφειλε πολύ περισσότερα χρήματα από όσα μπορούσε ποτέ να αποπληρώσει. «Δεν έχετε να πληρώσετε; Δώστε μας τα πετρέλαια. Πουλήστε τις τηλεπικοινωνίες, την ύδρευση, τις αερογραμμές, τη συγκοινωνία, το φυσικό αέριο», ο ωμός εκβιασμός. Η κυβέρνηση Μένεμ τους τα έδωσε όλα. Και βρέθηκε η Αργεντινή στην παράδοξη κατάσταση να έχει πουλήσει τα πάντα και το χρέος της να αυξάνεται αντί να μειώνεται! Και ήρθε το χάος. Τι μας θυμίζει αυτό;
Η ελληνική εμπειρία -μέχρι σήμερα- μοιάζει με «ριπλέι» του δράματος της Αργεντινής. Και η Ελλάδα έπασχε ιστορικά από δημοσιονομικά προβλήματα και υψηλό πληθωρισμό, προβλήματα που «λύθηκαν» υποτίθεται με την είσοδό της στην ΟΝΕ το 2001 (όλως τυχαίως, την ίδια στιγμή που η Αργεντινή ετοιμαζόταν να χρεοκοπήσει). Η πρώτη της δεκαετία εντός ΟΝΕ χαρακτηρίστηκε, όπως είχε συμβεί και με την Αργεντινή μετά τη σύνδεσή της με το δολάριο, από ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη, χάρη κυρίως στην είσοδο άφθονων, φθηνών πιστώσεων απέξω. Εκείνη όμως την πρώτη δεκαετία η Ελλάδα έχασε μεγάλο μέρος της ανταγωνιστικότητάς της έναντι της Γερμανίας, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που η Αργεντινή έχασε την ανταγωνιστικότητά της έναντι της Βραζιλίας.
Ολα ξεκίνησαν από την κυβέρνηση του περονιστή προέδρου Κ. Μένεμ, σε συνεργασία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και προκειμένου να αντιμετωπίσει την έκρηξη του υπερπληθωρισμού, ο οποίος ξεπέρναγε το 100% σε ετήσια βάση, συνέδεσε το αργεντίνικο νόμισμα, το πέσο, με το δολάριο με σταθερή ισοτιμία ένα προς ένα. Η σύνδεση του νομίσματος βασίστηκε στη εγγύηση των υπό κυκλοφορία πέσος από τα αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας σε δολάρια. Το μέτρο αυτό είχε αρχικώς απόλυτη επιτυχία στην αντιμετώπιση του πληθωρισμού, ο οποίος έπεσε δραματικά από περισσότερο από 3.000% το 1989 σε 0,2% το 1996, οδήγησε όμως στη δολαριοποίηση της οικονομίας και στην απεμπόληση της νομισματικής πολιτικής της χώρας, η οποία στην πράξη, από το σημείο αυτό και έπειτα ήταν δέσμια της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής.
Ομως στη συνέχεια, η πολιτική του σκληρού δολαρίου, η άνοδος των αμερικανικών επιτοκίων και η υποτίμηση του βραζιλιάνικου ρεάλ το 1999, ανέτρεψαν τη σταθερότητα της Αργεντινής. Η μεσαία τάξη και οι επιχειρήσεις καταστράφηκαν, καθώς η πραγματική οικονομία συρρικνώθηκε κατά 4,4% το 2001 και 11% το 2002. Οι εξωτερικές επενδύσεις διακόπηκαν, καθώς οι ξένοι επενδυτές διοχέτευαν πλέον τα κεφάλαιά τους στην σαφώς φθηνότερη Βραζιλία, ενώ το βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους οδήγησε στον δραματικό περιορισμό των κρατικών δαπανών, όπως τη μείωση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων και των κοινωνικών δαπανών. Η πολιτική κρίση η οποία ξέσπασε το 2001 δεν μπόρεσε να αντιμετωπιστεί με το έκτακτο πακέτο βοηθείας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το οποίο απαίτησε τον περαιτέρω περιορισμό του πρωτογενούς ελλείμματος. Το αποτέλεσμα ήταν η δραματική παραίτηση του προέδρου Ντε Λα Ρούα τον Δεκέμβριο του 2001.
Η κήρυξη της πτώχευσης έγινε κατά τη διάρκεια της βραχείας θητείας του προέδρου Σάα του κόμματος των Περονιστών, ο οποίος διαδέχθηκε τον Ντε Λα Ρούα. Ο επόμενος πρόεδρος, πάλι από το κόμμα των Περονιστών, Ε. Ντουάλντε, άφησε ελεύθερη τη διαμόρφωση της ισοτιμίας του πέσο, το οποίο υποτιμήθηκε άμεσα σχεδόν κατά περίπου 70%, ενώ τα δολαριακά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας έπεσαν κάτω από τα 10 δισ. δολάρια. Η χρεοκοπία της κεντρικής κυβέρνησης οδήγησε στην κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, την πτώχευση χιλιάδων επιχειρήσεων, την εκτίναξη της ανεργίας κοντά στο 25% και στο γκρέμισμα της οικονομίας.
Η έβδομη πλουσιότερη χώρα των αρχών του προηγούμενου αιώνα σήμερα καρκινοβατεί με έναν πληθωρισμό που καλπάζει πάνω από το 20%. Δεν χρειάζεται όμως να μελετήσει κανείς τους οικονομικούς δείκτες. Μια ιστορική ήττα. Απ’ όλα τα σημάδια που σου δείχνει η Αργεντινή, το πιο οδυνηρό δεν είναι ο χαμένος πλούτος. Αυτό που σου μαθαίνει η Αργεντινή: η χρεοκοπία δεν μετριέται σε χαμένο χρήμα. Μετριέται σε χαμένες γενιές.

Oταν το «e-money» καταργήσει τους κεντρικούς τραπεζίτες...

ΖΖ


Oταν ο Ναπολέων ίδρυσε την κεντρική τράπεζα της Γαλλίας για να μην είναι η χώρα του στο έλεος των τραπεζιτών/κερδοσκόπων, είχε πει: «Οταν μια κυβέρνηση εξαρτάται από τους τραπεζίτες για να βρει χρήμα, τότε θα ελέγχουν την κατάσταση αυτοί και όχι οι κυβερνήτες, αφού το χέρι που δίνει είναι πάντα πάνω από το χέρι που παίρνει». Ετσι έβαλε την πολιτική πάνω από τους τραπεζίτες. Αλλά η πολιτική έχει απαχθεί από τους τραπεζίτες. Οπωσδήποτε, έχει ανάψει η συζήτηση περί της ανεξαρτησίας τους, που δεν στερείται ιδεολογικού περιεχομένου, καθώς αρκετοί αμφισβητούν τη σκοπιμότητα αυτού του «κεκτημένου» των κεντρικών τραπεζιτών. Επίμαχο ζήτημα που επανήλθε στην επικαιρότητα εξαιτίας της σφόδρα διαπλεκόμενης διοίκησης της κεντρικής τράπεζας της Κύπρου. Ενα απίστευτο σκάνδαλο τεραστίων διαστάσεων, με τραπεζικές και πολιτικές διαστάσεις, αποκαλύπτεται στην Κύπρο. Το έγγραφο που έχει φτάσει στα χέρια του γενικού εισαγγελέα, αναφέρει ονόματα πολιτικών, δημάρχων, συνδικαλιστών οι οποίοι πήραν δάνεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ και πέτυχαν να τα διαγράψουν, προκαλώντας τεράστια ζημία στις δύο κυπριακές τράπεζες, που έφεραν στο χείλος του γκρεμού την οικονομία της Κύπρου. Ξεχωρίζει η περίπτωση του Γ.Β., κορυφαίου πολιτικού της Κύπρου που ήταν μέτοχος εταιρείας η οποία συμφώνησε με τη Λαϊκή Τράπεζα για διαγραφή χρέους το 2014 ενός ποσoύ 5,8 εκατ. ευρώ.
Πάντα θυμάμαι την άποψη του Keynes: πως ένας «καλός» τραπεζίτης δεν είναι αυτός που προέβλεψε τους κινδύνους και τους απέφυγε, αλλά, δυστυχώς, αυτός του οποίου τα ερείπια της πολιτικής του τα συμμερίζονται με έναν συμβατικό και ορθόδοξο τρόπο οι υπόλοιποι τραπεζίτες, έτσι ώστε να μην μπορεί κανείς στην πραγματικότητα να τον κατηγορήσει. Οι κεντρικοί τραπεζίτες συνήθως κάνουν μεγαλύτερο κακό, απ’ ό,τι καλό! Αποδείχτηκαν στην κυριολεξία ανεπαρκείς, αποτυγχάνοντας να ελέγξουν τη «δημιουργική ασυδοσία» των ιδιωτικών τραπεζών, που βύθισαν τη Δύση σε ανείπωτη κρίση. Ενδεχομένως, να έχουν εξελιχθεί οι ίδιες στον επόμενο «αδύναμο κρίκο» της οικονομίας. Χωρίς να εξουσιοδοτηθούν από τους λαούς, παρά μόνο από τους κυβερνώντες, καλούνται να σώσουν το σύστημα. Από τι όμως; Η απάντηση είναι απλή: από τις δικές τους υπερβολές και αβλεψίες και από τη δική τους αμετροέπεια και λαιμαργία. Η ιστορία επαναλαμβάνεται με μονότονη συχνότητα. Πρώτα ήταν τα κρατικά δάνεια. Εύκολα ξεχάστηκε, π.χ., ο υπερδανεισμός της Βραζιλίας στη δεκαετία του 1980 που κόντεψε να γκρεμίσει τη Citibank. Χρειάστηκε κρατική παρέμβαση σε επίπεδο κεντρικών τραπεζών και διεθνών οργανισμών (IMF και World Bank) για να σωθεί το σύστημα.
Δεύτερο κρούσμα, τα junk bonds του Milken και τα leveraged buyouts της KKR (θυμάστε την εξαγορά της Nabisco για 22 δισ. δολ.;), όταν οι επενδυτές μαζεύονταν κάθε μήνα για να γιορτάσουν τις υπερβολές τους. Η κατάληξη ήταν το μεγάλο κραχ της Wall Street το 1987. Ακολούθησε η «φούσκα» των μετοχών της Νέας Οικονομίας που παρέσυρε το σύνολο των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας, κλονίζοντας το χρηματιστήριο του Nasdaq. Κατάληξη γι’ αυτό η κρίση του 2000. Και το 2008 ήταν, με απλά λόγια, το έτος που σταμάτησε να λειτουργεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ. Σημειώθηκε το τραπεζικό κραχ του 21ου αιώνα. Φυσικά, το τραπεζικό σύστημα βρέθηκε στην πραγματικότητα σε κατάσταση όπου θα έπρεπε να κηρύξουν πτώχευση όλες, σχεδόν, οι τράπεζες. Και για να αποφευχθούν οι κατά συρροήν χρεοκοπίες, ενισχύθηκαν με δημόσιο χρήμα οι τράπεζες. Το κράτος εξαναγκάστηκε να παρέμβει και ως «επενδυτής» και ως «ρυθμιστής», αλλά και ως «οικονομική δύναμη». Το σλόγκαν: «Oταν το “e-money”... καταργήσει τις κεντρικές τράπεζες», παραμένει κυρίαρχο στο smart χρήμα. Βέβαια, η άποψη της κατάργησης των κεντρικών τραπεζών έχει ακαδημαϊκές ρίζες. Kαίριοι επικριτές των κεντρικών τραπεζών υπήρξαν οι Adam Smith, Walter Bagehot, Friedrich Hayek και Milton Friedman, υποστηρίζοντας ένα ελεύθερο τραπεζικό σύστημα στο οποίο οι ιδιωτικές τράπεζες θα επιτραπεί να εκδίδουν τα δικά τους τραπεζογραμμάτια μέσα σε ανταγωνιστικές συνθήκες με τις άλλες τράπεζες.
Ειδικότερα, ο Hayek πίστευε πως το μονοπώλιο του κράτους επί της προσφοράς χρήματος ήταν η κύρια αιτία της πυροδότησης του πληθωρισμού κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Eνα ιδιωτικοποιημένο χρηματοπιστωτικό καθεστώς θα οδηγήσει σε νομισματική πειθαρχία. Η πολύτιμη δική του «Aυστριακή» θεωρία των κύκλων που αναλύει τις συνέπειες της υπερ-επένδυσης όταν αυτή τροφοδοτείται από υπερβολικές πιστώσεις, έχει δικαιώσει αρκετές φορές τον Hayek, παρά το γεγονός ότι ο ατυχής την κυκλοφόρησε σε ανεπίκαιρη στιγμή, δηλαδή τη δεκαετία του 1930. Ωστόσο, το όραμα του Hayek για ιδιωτικοποίηση του χρηματιστικού συστήματος δεν μπορεί να γίνει πραγματικότητα με τη θεσμοθέτηση της κατάργησης των κεντρικών τραπεζών, αλλά μόνο με μια επαναστατική καινοτομία που δεν θα διακυβεύει την ύπαρξη της νομισματικής μονάδας. Yποστηρίζεται πως το μονοπώλιο των κεντρικών τραπεζών θα διαταραχθεί μόνο όταν το ηλεκτρονικό χρήμα, δηλαδή το «e-money», θα υποσκελίσει τον ρόλο του ορθόδοξου χρήματος. H επίδραση του «e-money» στη νομισματική πολιτική θα εξαρτηθεί από το πόσο επηρεάζει τη ζήτηση των τραπεζικών διαθεσίμων. Mια κεντρική τράπεζα μπορεί να μεταβάλει τα επιτόκιά της, επειδή έχει το μονοπώλιο της προσφοράς διαθεσίμων στο τραπεζικό σύστημα. Oι κεντρικές τράπεζες δεν θα χάσουν το μονοπώλιό τους, αλλά όπως υποστηρίζει ο Benjamin Friedman, καθηγητής στο Harvard, το μονοπώλιο αυτό θα γίνει κάποια ημέρα άχρηστο.

Το Αλθίνγκι (μάς) έδειξε τον σωστό δρόμο! Αλλά...

ΖΖ


Μπορεί να είναι και η αρχαία Θούλη, που επισκέφθηκε ο εξερευνητής Πυθέας τον 4ο π.Χ. αιώνα κι έγραψε γι’ αυτήν στο «Περί Ωκεανού και Γης». Το πιστεύουν πολλοί ιστορικοί για την Ισλανδία. Το βέβαιον όμως είναι πως έχει το αρχαιότερο Κοινοβούλιο του κόσμου, το Αλθίνγκι, από το 930 μ.Χ. Και σίγουρα το πιο ηρωικό. Το δράμα της Ελλάδας και της Κύπρου μάς υποχρεώνει να υποκλιθούμε με σεβασμό στην ιστορική λύση που επέλεξε για να αντιμετωπίσει την κρίση ο λαός της Ισλανδίας. Εκαναν κάτι που ισοδυναμεί με την εξέγερση των δούλων.
Να θυμίσω: Στους Βρετανούς και Ολλανδούς τραπεζίτες, που απαίτησαν να πληρώσει ο ισλανδικός λαός τα δανεικά και αγύριστα που είχαν δώσει σε Ισλανδούς τραπεζίτες, το Αλθίνγκι έθεσε όρους που διασφαλίζουν τη λαϊκή και την εθνική κυριαρχία: «1. Να ληφθούν υπόψη οι εξαιρετικές συνθήκες που αντιμετωπίζει η χώρα. Αυτό σημαίνει πως τα αντισυμβαλλόμενα μέρη πρέπει να συμφωνήσουν στο λογικό αίτημα της Ισλανδίας να αναθεωρηθούν οι συμφωνίες. 2. Η θέση της Ισλανδίας ως κυρίαρχου κράτους αποκλείει οποιαδήποτε νομική αξίωση επί των περιουσιακών της στοιχείων, τα οποία είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της ως κυρίαρχου κράτους».
Αντί δηλαδή να υποταχθεί στην επιβολή μέτρων λιτότητας σαν και αυτά που προσπαθούν ματαίως να εξυπηρετήσουν οι χώρες των Μνημονίων και να αποφύγουν η Ιταλία και η Ισπανία, το ισλανδικό Κοινοβούλιο άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού. Εξάρτησε τις πληρωμές προς τη Βρετανία και την Ολλανδία από την ικανότητα της ισλανδικής οικονομίας να κάνει αυτές τις πληρωμές, «από την οικονομική ανάπτυξη και τις μεταβολές του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, καθώς και από τις μεταβολές του πληθυσμού και τη συμμετοχή του στην αγορά εργασίας».
Για πρώτη φορά εδώ και έναν αιώνα, η Ισλανδία έθεσε την αρχή της ικανότητας πληρωμής ως νομική βάση για την εξυπηρέτηση του χρέους. Δεν είναι να απορεί κανείς, λοιπόν, που σύσσωμο το ευρωπαϊκό κατεστημένο αντέδρασε με οργή. Το ποσόν της οφειλής που αποφάσισε να καταβάλει η Ισλανδία θα είναι ανάλογο με την ανάπτυξη της οικονομίας της. Κι ωστόσο είναι εντελώς φυσικό να αντιδρά έτσι μια χώρα που, ενώ οι πολίτες της είχαν πριν από την κρίση το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο στον δυτικό κόσμο, έγιναν οι πιο χρεωμένοι. Οι όροι του Αλθίνγκι έδειξαν ότι οι χρεωμένες χώρες δεν είναι καταδικασμένες.
Και στη σύγκρισή τους με την Ισλανδία, αυτές οι χώρες σήμερα ωχριούν μπροστά της. Η χώρα που συνετρίβη από το τραπεζικό κραχ του 2008, έχει ανακάμψει ζωηρά. Αφού πρώτα έκανε αυτό που πρέπει να κάνει κάθε ανεξάρτητη και κυρίαρχη χώρα. Υποτίμησε 40% το νόμισμά της, για να γίνει πιο ανταγωνιστική και για να αποτρέψει τις περιττές εισαγωγές. Και κήρυξε στάση πληρωμών στο τραπεζικό χρέος της. Υποτίμηση και στάση πληρωμών. Και έστειλε στη φυλακή τον πρώην πρωθυπουργό Γκέιρ Χάαρντε και τον τραπεζίτη Χρέινταρ Μαρ Σίγκουρντσον, πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της της άλλοτε μεγαλύτερης τράπεζας της Ισλανδίας, Kaupthing.
Την τιμώρησαν οι αγορές; Οχι. Η Ισλανδία μπορεί και δανείζεται ξανά, η οικονομία της αναπτύσσεται, ο πληθωρισμός πέφτει και ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού απαλλάχτηκε από τα στεγαστικά του δάνεια. Οι Ισλανδοί πήραν τη χώρα τους στα χέρια τους. Και ανταμείφθηκαν. Δεν τους πέρασε ούτε στιγμή από τον νου να παραστήσουν τις καλές μαθητριούλες. Εθεσαν ορθά–κοφτά την κατάσταση στους πιστωτές τους. Εχασαν; Οχι.

_______________________________________

Zέζα μου αυτοί δεν έχουν Σεφερλή ούτε Λάκη Γαβαλά
δεν γουστάρουν να φοράνε Ντόλτσε Γκαμπάνα και Ντισκουαίρ
θέλει άντερα να λές όχι...

Τα θύματα των (οικονομικών ή μη) Blitzkrieg της κ. Μέρκελ

ΖΖ


H εικόνα της Γερμανίας όχι ως κινητήρας που θα ξεκολλήσει όλη την Ευρώπη από την κρίση, αλλά ως οδοστρωτήρας που λειτουργεί με «καύσιμο» τις θυσίες των υπολοίπων, κυριαρχεί. Προφανώς η κατάσταση αυτή είναι μη βιώσιμη, όχι μόνο από οικονομική, αλλά και από πολιτική άποψη. Αλλωστε, τα (οικονομικά ή μη) Blitzkrieg της Γερμανίας ξεκινούσαν πάντα εντυπωσιακά, αλλά τελείωναν κατά κανόνα πολύ άσχημα, τόσο για την ίδια όσο και για τον υπόλοιπο κόσμο.
Ο αστραπιαίος οικονομικός πόλεμος (Blitzkrieg) της κυβέρνησης Μέρκελ επευφημείται περίπου ως δεύτερο γερμανικό «θαύμα» εντός των τειχών της Γερμανίας. Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε προβάλλει τη χώρα του ως παράδειγμα προς μίμηση: το συνετό, εργατικό μυρμήγκι, σε αντιδιαστολή με τα σπάταλα, μεσογειακά τζιτζίκια, για τα οποία ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών επιβάλλει διαδικασία ελεγχόμενης πτώχευσης, με υποκατάσταση των εθνικών τους κυβερνήσεων από ανεξάρτητα σώματα οικονομικής διαχείρισης.
Ομως, η Γερμανία εξαρτάται από τους «άσωτους» λαούς. Η ενωμένη Γερμανία μετά το 1989 επιβίωσε και επέζησε χάρη στις τεράστιες εισροές κεφαλαίου που έγιναν από την υπόλοιπη Ευρώπη και άρα θα ήταν καλό να το θυμούνται αυτό όταν χρησιμοποιούν τη γενικευμένη και φασιστοειδή ρητορική περί «άσωτων» λαών. Η Γερμανία απαντά ως μύωψ ηγεμών, βασανισμένη από ιστορικά τραύματα, που θέτει υπεράνω όλων το συμφέρον των βιομηχανιών και των τραπεζών της.
Σύμφωνα με τον επιγραμματικό ορισμό της πολιτικής εξουσίας από τον Γερμανό νομικό Καρλ Σμιτ, «κυρίαρχος είναι εκείνος που αποφασίζει για το καθεστώς εκτάκτου ανάγκης». Οποιος μπορεί να επικαλεσθεί «εξαιρετικές» καταστάσεις για να επιβάλει «έκτακτα» μέτρα, υπεράνω των συνήθων περιορισμών της δημοκρατικής νομιμότητας, αυτός είναι ο πραγματικός κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού. Αυτά γράφτηκαν το 1922. Σήμερα, η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης -που δρομολογήθηκε στην Κύπρο-, την οποία οραματιζόταν ο Σμιτ, τείνει να γίνει το μόνιμο φόντο της ύπαρξής μας και η πολιτική θεωρία του συντηρητικού στοχαστή βρίσκει απροσδόκητες αντηχήσεις.
Το βλέπουμε με τον πόλεμο που έχουν κηρύξει κατά της Κύπρου. Αλλά ο βίαιος εξαναγκασμός και η αποδοχή από την Κύπρο του σχεδίου για τη διάσωση της χώρας γίνεται με όρους πολιτικής ρουλέτας, και μάλιστα ρώσικης. Οταν υπάρχει πόλεμος, όταν η εθνική επιβίωση κρέμεται από μια κλωστή, δεν υπάρχουν περιθώρια για πολλές κουβέντες, αντιθέτως δικαιολογούνται κάθε είδους μακιαβελικά στρατηγήματα και παράπλευρες απώλειες. Επομένως, με ποιους πολεμάμε; Η γράφουσα γνωρίζει τις αγνές της προθέσεις. Για αρκετούς, όμως, αμφιβάλλω...
Πάντως, είναι πασίδηλο ότι η οικονομική ασυμμετρία εντός της Ε.Ε., την οποία κατέδειξε η σφοδρή κρίση και την οποία οι Γερμανοί με τους δορυφόρους τους αποσιωπούσαν ή συγκάλυπταν από πολιτική ιδιοτέλεια, έγινε και πολιτική ασυμμετρία, ωμά και απροκάλυπτα. Η απαίτηση της Γερμανίας είναι πρωτοφανής: ζητάει από όλες τις εθνικές κυβερνήσεις να πολιτευθούν βάσει των ιστορικά περιορισμένων δοξασιών και εμμονών του παρόντος – οι οποίες, άλλωστε, έχουν αποδειχθεί αλυσιτελείς. Μαζί με τη συνταγματική προτεκτορατοποίηση που προτείνει η Γερμανία, έρχεται και η κατάλυση της δημοκρατικής ευρωπαϊκής συνομοσπονδίας. Το Ευρωκοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, οι μηχανισμοί εξισορρόπησης, οι διαβουλεύσεις και οι επεξεργασίες εντός των κοινοτικών οργάνων καταντούν διακοσμητικά, θα μείνουν ως συμπαθή απολιθώματα με συμβολική αξία. Η οικονομία κατισχύει της πολιτικής, βοηθούμενη από τον διψαλέο ηγεμονισμό και τις ιστορικές νευρώσεις της γερμανικής ηγεσίας.
Στο «1984» του Τζορτζ Οργουελ, η Ωκεανία βρίσκεται σε διαρκή πόλεμο με τα άλλα δύο, ανταγωνιστικά, υπερκράτη. Κανείς δεν ξέρει κάθε στιγμή ποιος είναι ο εχθρός και ποιος ο σύμμαχος – μάλιστα δεν είναι καν σαφές αν συνεχίζονται οι εχθροπραξίες ή αν πρόκειται για εικονική πραγματικότητα, κάτι σαν το drole de guerre ανάμεσα στον Σεπτέμβριο του 1939, που Γάλλοι και Βρετανοί κήρυξαν πόλεμο στους Γερμανούς χωρίς να πέσει ούτε μια σφαίρα, και στον Μάιο του 1940, που οι Γερμανοί εισέβαλαν στη Γαλλία. Στόχος του -υπαρκτού ή εικονικού, πάντως διαρκούς- πολέμου είναι να κρατιέται η μεγάλη μάζα των Ωκεανίων σε κατάσταση υποδούλωσης και αποβλάκωσης.
Ενα πανάρχαιο παιχνίδι, υψηλού ρίσκου, καθώς η εξοικείωση των μαζών με την «πολεμική» ρητορεία και τον πραγματισμό της ωμής δύναμης είναι μαχαίρι δίκοπο. Οπως στο «Γερμανικό Εγχειρίδιο Πολέμου» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, έρχεται κάποια στιγμή που γίνεται ευρέως αντιληπτό ότι «εκείνος που για τον εχθρό μιλάει, είναι ο ίδιος ο εχθρός».
Αλλά η νέα οικονομική τάξη πραγμάτων στην Ευρώπη δεν μπορεί να γραφτεί από τους οικονομολόγους και τους τραπεζίτες του Βερολίνου. Στο μεταξύ, τα διεθνή οικονομικά κέντρα αποφάσεων παραμένουν τα ίδια -Ουάσιγκτον, Φρανκφούρτη, Βρυξέλλες- ενώ στην παγκόσμια σκακιέρα οι ανατροπές είναι κολοσσιαίες. Μήνες τώρα, καθημερινό θέμα συζητήσεων είναι το ενδεχόμενο διάλυσης της Ευρωζώνης, επιστροφής ορισμένων κρατών στα εθνικά τους νομίσματα και από χθες παίζεται έντονα η Κύπρος. Ισως όχι ακόμη. Για αυτό και θα δούμε περισσότερες θεραπείες, περισσότερες διασώσεις, ακόμη και αν στοιχηματίζεται πως τόσο οι τράπεζες όσο και το ευρώ είναι σχεδόν νεκρά σχήματα, και το μόνο που επιτυγχάνεται είναι η τεχνητή υποστήριξή τους.

Το... κυπριακό Βατερλώ της Μέρκελ

ΖΖ
 
«Kαθώς ο λαός, από δικό του λάθος, έχασε την εμπιστοσύνη των ηγετών του, δεν μένει παρά να τον διαλύσουν και να εκλέξουν έναν άλλον». H ειρωνική αυτή συμβουλή που είχε δώσει ο Mπέρτολτ Mπρεχτ στους ηγέτες της Aνατολικής Γερμανίας, μετά την εξέγερση του Bερολίνου το 1953, ταιριάζει απόλυτα στο ιστορικό «Οχι» της Βουλής της Κύπρου. Η καγκελάριος Μέρκελ και οι συνοδοιπόροι της -ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Αναστασιάδης, ο επικεφαλής του Eurogroup και υπουργός Οικονομικών της Ολλανδίας Γέρουν Ντάισελμπλουμ, ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι, ο κομισάριος Ολι Ρεν, η επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ και, βεβαίως, η ελληνική κυβέρνηση- υπέστησαν το «Βατερλώ» τους. Δεν απομένει να εκλέξουν έναν άλλον κυπριακό λαό. Η ήττα τους είναι ιστορικών διαστάσεων. Αν έχει στοιχειώδη εθνική αξιοπρέπεια ο Νίκος Αναστασιάδης, οφείλει να παραιτηθεί. Μόλις πριν από σχεδόν ένα μήνα, προεκλογικώς, ο Αναστασιάδης είχε διαβεβαιώσει κατηγορηματικά τον κυπριακό λαό πως δεν πρόκειται να υπογράψει Μνημόνιο που θα προβλέπει «κούρεμα» καταθέσεων. (Ανάλυση της γράφουσας την Κυριακή 24 Φεβρουαρίου.) Είπε ψέματα, όπως ο Γιώργος Παπανδρέου με το «λεφτά υπάρχουν». Ωστόσο, η Βουλή της Kύπρου έδωσε την απάντηση στους ανίκανους ή ψεύτες. Αντίθετα, η Βουλή της Ελλάδας ψήφισε κατ’ εξακολούθησιν και κατά συρροήν τρία (!) Μνημόνια. Με τριάντα έξι ψήφους κατά και δεκαεννέα αποχές, η κυπριακή Βουλή καταψήφισε το κατάπτυστο σχέδιο της δήθεν σωτηρίας της Κύπρου που είχε συμφωνηθεί στο Eurogroup με το «κούρεμα» των καταθέσεων που βρίσκονται στις κυπριακές τράπεζες. Οι ψήφοι ήταν 36 κατά, από ΑΚΕΛ, ΕΔΕΚ, ΔΗΚΟ, ΕΥΡΩΚΟ, Οικολόγους και τον ανεξάρτητο Ζαχαρία Κουλία. Aπείχαν δεκαεννέα βουλευτές, κυρίως από τον Δημοκρατικό Συναγερμό, που με απίστευτη δειλία και απύθμενη υστεροβουλία δεν τόλμησαν να ψηφίσουν ούτε καν το δήθεν αναθεωρημένο νομοσχέδιο αυτού που υπέγραψε την περασμένη Παρασκευή στις Βρυξέλλες ο πρόεδρός τους Αναστασιάδης.
Βέβαια, «ουδέποτε ο Αναστασιάδης έκρυψε τα πιστεύω του στο κατάπτυστο σχέδιο Ανάν και στο Μνημόνιο χωρίς αναστολές, που δημιουργούν ένα πραγματικά επικίνδυνο μείγμα», είχε επισημάνει η στήλη. Αλλά τα «ψεύδη» του ξεπερνούν τα όρια. Του ζήτησαν οι Γερμανοί και οι συνοδοιπόροι τους να γκρεμίσει το τραπεζικό σύστημα της χώρα του και την ασφάλεια που διέπει τις καταθέσεις του κυπριακού λαού, για να εξοντώσει πρωτίστως τη ρωσική επιρροή στην Κύπρο. Και το έκανε, χωρίς αιδώ.
Τελικώς, το δημοσίευμα των Financial Times πως στόχος της Μέρκελ και των Βρυξελλών είναι η συμμετοχή των καταθετών στο πρόγραμμα διάσωσης της Κύπρου με τις καταθέσεις των περισσότερων ξένων επενδυτών, ιδίως από τη Ρωσία, ήταν ακριβές. Αλλωστε, αρκετοί Ρώσοι έχουν χρησιμοποιήσει την Κύπρο ως φορολογικό παράδεισο τα τελευταία χρόνια. Με τον τρόπο αυτό, θα δινόταν απάντηση στην κριτική που προέρχεται κυρίως από τη Γερμανία (και τον κ. Σόιμπλε) ότι η Κύπρος χρησιμοποιείται για ξέπλυμα μαύρου χρήματος και φοροδιαφυγή. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι η συμμετοχή των καταθετών δεν είχε συμπεριληφθεί σε κανένα από τα άλλα Μνημόνια κρατικών διασώσεων – Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία.
Η Κύπρος έχει βυθιστεί στη δίνη μιας πρωτοφανούς οικονομικής κρίσεως, αφού υπέστη ισχυρούς κραδασμούς και από τη χρεοκοπία της Ελλάδας και το «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων. Η υπερεξαρτημένη από τον τραπεζικό τομέα κυπριακή οικονομία -και ως εκ τούτου ιδιαίτερα ευάλωτη στις επιπτώσεις της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους- κλονίστηκε, επίσης, από την τραγική ιστορία αμέλειας του Χριστόφια. Η καταστροφή από τα πυρομαχικά στο Μαρί της Λεμεσού, που τίναξε κυριολεκτικά στον αέρα τον Ιούλιο του 2011 τον κύριο ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό της Κύπρου, κόστισε τη ζωή δεκατριών ανθρώπων και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Αν η Γερμανία της Μέρκελ βλέπει εαυτόν ως τον γενναίο πυροσβέστη που επεμβαίνει σε κάθε πυρκαγιά στην Ευρώπη, «οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι θεωρούν ότι η Γερμανία είναι ο εμπρηστής», έγραψε ο βρετανικός Economist. Στη χορεία όσων καυτηριάζουν την Αγκελα Μέρκελ για οικονομικό σοβινισμό, προστέθηκαν και πολιτικοί που έχουν υπηρετήσει επί δεκαετίες τη γερμανική σύλληψη της ΟΝΕ, όπως ο Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ.
Δυστυχώς, η επιλεκτική τιμωρία της χώρας που θα κριθεί -από ποιους;- αφερέγγυα κρίνεται από τη Μέρκελ. Οσοι εμπιστεύθηκαν στο παρελθόν την εν λόγω άτυχη χώρα χάνουν μεγάλο μέρος των χρημάτων τους. Ο δομικός μερκαντιλισμός της Γερμανίας μπορεί να απέχει ελάχιστα από τη στρατηγική «κλέψε τον γείτονά σου» (beggar-thy-neighbour), όμως τα αδύναμα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης δεν μπορούν να ισχυριστούν ότι δεν προειδοποιήθηκαν, και μάλιστα από την ίδια τη Γερμανία.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_economyagor_1_20/03/2013_514614

Σωτηρία εναντίον Αρμαγεδδώνος!

ΖΖ

Οι τρεις τελευταίες κυβερνήσεις δεν είχαν να επιλέξουν ανάμεσα σε λύσεις που είχαν υπέρ και κατά για την κοινωνία, είχαν να επιλέξουν ανάμεσα στη σωτηρία και την καταστροφή της πατρίδας. Ετσι μας έλεγαν, τουλάχιστον. Σε όλους τους τόνους και με τη μέγιστη δυνατή δραματικότητα. Τρία χρόνια τώρα, όποια απόφαση παίρνουν, την παίρνουν για να αποφύγει η χώρα τον Αρμαγεδδώνα της ολοκληρωτικής καταστροφής και την έξοδο από το ευρώ. Ωστόσο, σε κάθε επανάληψη της φράσης περί πατρίδας που σώθηκε, αντιστοιχούσαν μερικές δεκάδες μαγαζιά που έκλειναν, μερικές εκατοντάδες θέσεις εργασίας που χάνονταν, μερικές χιλιάδες συμπολίτες μας που έβλεπαν ότι αυτό που τους συνέβαινε μόνο σωτηρία δεν συνιστούσε. Προς Θεού, δεν εξετάζω αν οι εναλλακτικές θα είχαν χειρότερες ή καλύτερες συνέπειες. Συγκρίνω αυτό που συνέβη με τον τρόπο που προπαγανδίστηκε: Σωτηρία εναντίον Αρμαγεδδώνα. Ετσι, στη μία πλευρά του διλήμματος, η λέξη «σωτηρία», έχοντας ζωή όσο η εκταμίευση της κάθε δόσης (οπότε και η διασωσμένη χώρα έπρεπε να ξανασωθεί), ανταλλασσόταν κάθε φορά με νεότερη σωτηρία. Επίσης, ακόμη και αν υποτεθεί πως όντως χάρη σε αυτήν αποφεύγαμε μια πιο βίαιη κατάρρευση, «κουρεύονταν» από την έννοια της σωτηρίας όσοι πολίτες με τις εφαρμοζόμενες πολιτικές, αντί να σωθούν, καταστρέφονταν.
Με άλλα λόγια, είναι η μνημονιακή συνταγή που επιβάλλει τη σωτηρία διά της «δημιουργικής» καταστροφής; Πάντως, το μόνο βέβαιο είναι ότι το κόστος της σωτηρίας έγινε κοινωνικά ανυπόφορο. Είναι διαπιστωμένη αλήθεια ότι το Μνημόνιο –δομημένο πάνω στην τρελή ιδέα πως, αν δανείζεις έναν ήδη υπερδανεισμένο, υποχρεώνοντάς τον παράλληλα να μειώνει το εισόδημά του διά της λιτότητας, τον οδηγείς στη σωτηρία του– δεν σχεδιάστηκε εξαρχής ως πρόγραμμα σωτηρίας, αλλά ως γέφυρα συμμόρφωσης και υπακοής στο μέλλον. Και επειδή συνάγω ότι απηυδισμένη η τρόικα από την ανικανότητά μας να συλλάβουμε το τεράστιο φοροδιαφεύγον κομμάτι του ΑΕΠ και να απολύσουμε τους επιόρκους, μας τιμωρεί. Αλλά το ΑΕΠ απομειώνεται όχι μόνο επειδή τραυματίστηκε μια σειρά παραγωγικών τομέων, αλλά κυρίως επειδή συρρικνώνεται το καταγεγραμμένο και νόμιμο κομμάτι της οικονομίας.
Αλλά ακόμα και αν η κοινωνία υποφέρει, δυσφορεί, αντιδρά και αντιστέκεται, η συνταγή των Μνημονίων –τραγικά εσφαλμένη για μένα– δεν αλλάζει. Θα υπογραμμίσω απλώς και πάλι ότι αυτό ακριβώς επαγγέλλεται η θεωρία και πρακτική των μονοδρόμων. Και οι τρεις κυβερνήσεις έχουν αποδεχθεί ότι η χώρα δεν είχε άλλη λύση από το να ξαπλώσει «οικειοθελώς» στην ανατομική κλίνη, πάνω στην οποία θα δοκιμαστούν «πειραματικά» όλες «αναγκαίες» μεταλλάξεις.
Τα κριτήρια της μεταμόρφωσης παραμένουν, όμως, ανομολόγητα. Ουδείς φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι η επιθυμητή αλλαγή συνεπάγεται πως, την ίδια στιγμή που πρέπει να καταξιώνονται απερίφραστα οι «ορθολογικές» μεταλλάξεις, πρέπει να απαξιώνονται με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση τα εργασιακά δικαιώματα μιας κοινωνίας που δεν επιδιώκει παρά μόνο την επιβίωσή της.
Γι’ αυτό και οι κυβερνήσεις αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους για την παταγώδη αποτυχία τους. Στην οικονομική κρίση, οι ευθύνες για όλα, από την ύφεση μέχρι την τρομοκρατία, καταλογίζονται σε «εσωτερικούς εχθρούς». Ετσι, αν τα πράγματα πάνε χειρότερα, θα φταίνε οι άλλοι. Και αν πάνε καλύτερα, θα είναι χάρη στις κυβερνητικές πολιτικές. Στο «1984» ο Οργουελ περιέγραφε μια ατέλειωτη εναλλαγή εξωτερικών εχθρών, που χρησιμοποιούσε η κυβέρνηση για να εκτρέπει τη λαϊκή οργή. Σήμερα, οι κυβερνήσεις αποδύονται σε ένα ανελέητο κυνηγητό εσωτερικών εχθρών, προκειμένου να αποφύγουν τις συνέπειες της πολιτικής τους.

Είναι πλέον θέμα επιβίωσης και όχι απλώς πολιτικής...

ΖΖ


Από δόση... σε δόση η χώρα πορεύεται. Κατά τα λοιπά, το θέατρο σκιών συνεχίζεται. Με περισσή υποκρισία δηλώνουν πως διαπραγματεύονται με την τρόικα, αυτοί που θριαμβολογούσαν ότι η χώρα σώθηκε όταν μας εγκρίθηκε η δόση-μαμούθ των 52,5 δισ. ευρώ. Τώρα από την αίσια (!) έκβαση των δήθεν διαπραγματεύσεων –που είναι προαπαιτούμενο– για την εκταμίευση της ύψους 2,8 δισεκατομμυρίων ευρώ δόσης του Μαρτίου, εξαρτάται πάλι η χώρα.
Ομως, κάθε συζήτηση πλέον σχεδόν είναι άνευ σκοπού και αξίας, αν δεν υπάρχει το αντικείμενό τους. Αν δηλαδή δεν υπάρχει κοινωνία! Δυστυχώς, η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να συμπιέζεται στα όριά της σε τέτοιο βαθμό· αυτές οι διαπραγματεύσεις μοιάζουν σε πολλούς από τους υποφέροντες συμπατριώτες μας ατελέσφοροι συβαριτισμοί. Είναι μείζον θέμα η διατήρηση του κοινωνικού ιστού και και η επιβίωση της κοινωνίας μας – δηλαδή του Εθνους.
Το οικονομικό μέλλον της χώρας έχει διαβρωθεί από το εφιαλτικό χρέος. Πρέπει να κερδηθεί μέσω σκληρών δημοσιονομικών και εργασιακών πολιτικών, από τις οποίες υποφέρουν πρωτίστως τα αδύναμα νοικοκυριά. Η ελληνική κοινωνία έχει ήδη πικρά αντιληφθεί ότι δεν αρκεί η λογική των θυσιών για την αντιμετώπιση της κρίσης.
Προφανώς, οι χρεωμένες χώρες χάνουν το δικαίωμα επιλογής για το οικονομικό μέλλον τους. Το περίσσευμά τους δεσμεύεται στο εξωτερικό σαν φόρος οικονομικής υποτέλειας. Και οι δημοκρατικά εκλεγμένοι πολιτικοί εκχωρούν την άσκηση πολιτικής στους «κεντρικούς σχεδιαστές» του σημερινού κόσμου, του Βερολίνου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του ΔΝΤ. Πολύ περισσότερο όταν μια χώρα και οι κυβερνήσεις της έχουν τεράστιο έλλειμμα οικονομικής διπλωματίας.
Οι μνημονιακές κυβερνήσεις έχουν κληροδοτήσει στον ελληνικό λαό τη «βρώμικη» ομηρία της κυριολεκτικής εξάρτησης της οικονομίας από τους ξένους πιστωτές. Μια εξάρτηση που μεγεθύνεται εφιαλτικά. Το πότε θα χρεοκοπήσει και τυπικά μια χώρα που εκχωρεί συνεχώς περιουσιακά της στοιχεία από τους πολίτες της στους δανειστές της, είναι φυσικά θέμα χρόνου. Γι’ αυτό ακριβώς πιέζονται οι χρεωμένες χώρες για περισσότερες «μεταρρυθμίσεις».
Οι χώρες πτωχεύουν βαθμιαία, με το να δανείζονται τόσο πολλά χρήματα.
Ομως, χρεοκοπία χώρας-μέλους της ΟΝΕ και με εθνικό νόμισμα το ευρώ αποτελεί έγκλημα του 21ου αιώνα της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. Τέτοια χρεοκοπία δεν θα μπορούσε να συμβεί σε ένα κράτος που είναι στην Οικονομική Ενωση του ευρώ, απλούστατα διότι το κοινό νόμισμα δεν είναι εθνικό για να μπορεί μια χώρα να το υποτιμήσει ούτε υπάρχει μηχανισμός αποχώρησης ή εκδίωξης αν η οικονομία της έχει πρόβλημα, ακόμη και σοβαρό. Τι εγκληματική αυταπάτη!
Μολονότι κανένας ηγέτης στον κόσμο δεν θα βύθιζε εκουσίως τη χώρα του στην οικονομική καταστροφή, όμως δεν λειτουργούν έτσι οι αγορές, που είναι καθαρά ιδιοτελείς. Αν το 2004 η Αθήνα ήταν ένα αργό τρένο, που καταστράφηκαν τα βαγόνια του το ένα μετά το άλλο, από τον Οκτώβριο του 2009 ήταν μια υπερταχεία προς την καταστροφή.
Η Ελλάδα βρέθηκε παγιδευμένη στο τρίγωνο του διαβόλου: δημόσιο έλλειμμα, δημόσιο χρέος και έλλειμμα ισοζυγίου πληρωμών, σε πρωτοφανή υψηλά επίπεδα – ιδού το «ελληνικό παράδοξο». Και η διεθνής αξιοπιστία της χώρας έχει διασυρθεί. Στο Βερολίνο και στις Βρυξέλλες είναι ανύπαρκτη. Τους «δουλέψαμε» το 2004 με την πλαστή απογραφή, μπήκαμε στην «επιτήρηση», βγήκαμε από την «επιτήρηση» το 2007 με ψεύτικα (όπως αποδείχτηκε) στοιχεία, αλλάξαμε το έλλειμμα του 2008 πέντε φορές, κρύβαμε το έλλειμμα μέχρι τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009 και μετά τα σαΐνια του Παπανδρέου το εμφάνισαν διπλάσιο. Και ήρθε το Μνημόνιο, και μετά το χάος του χρέους... «Η Ελλάδα, αργά ή γρήγορα, θα ζητήσει αναδιάρθρωση του χρέους της, όπως κομψά αποκαλείται η ομολογία ενός κράτους ότι αδυνατεί να αποπληρώσει τους πιστωτές του». Το έχω γράψει, δυστυχώς, άπειρες φορές και... επιβεβαιώθηκε.
Θεωρείται, βέβαια, σίγουρο πως «κάποτε» η οικονομία θα επανέλθει στην «ομαλότητα της αέναης ανόδου». Αλλά στο μέτρο ακριβώς που θα πρέπει να εξηγηθεί και να δικαιολογηθεί το γεγονός ότι η «ανάγκη» είναι πρακτικά ανέφικτο να θίξει όλους τους πολίτες ισομερώς και «κατ’ αναλογίαν των δυνάμεών τους». Συνταγές–πανάκειες για την άμεση αντιμετώπιση της (εξ υποθέσεως προσωρινής αλλά συχνά καταλυτικής) οικονομικής καταστροφής δεν φαίνεται να διατίθενται. Τα πολλά θύματα δεν έχουν παρά να προσβλέπουν σε ένα καλύτερο απόμακρο μέλλον, αλλά παράλληλα θα πρέπει να σταματήσουν να δείχνουν την ιώβεια υπομονή που αρμόζει στην ανημποριά τους.
Ομως, οι επιτήδειοι και αδίστακτοι πολιτικοί και κερδοσκόποι αντλούν οφέλη μέσα από την εξαθλίωση των άλλων.

Φετχουλάχ Γκιουλέν: ο σύγχρονος «Πορθητής»

ΖΖ

Υπερθεματίζοντας, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, αργά αλλά σταθερά, συντελείται η άλωση κατ’ αρχάς του Τέξας και, κατά δεύτερον, 24 άλλων αμερικανικών πολιτειών. Οχι από τον Μωάμεθ τον Πορθητή, αλλά από το ισλαμικό τάγμα - κίνημα του Φετχουλάχ Γκιουλέν, του Τούρκου ιμάμη και πνευματικού μέντορα και υποστηρικτή του Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος ζει από το 1999 στις ΗΠΑ.
«Πρόκειται για θρησκευτικό, κοινωνικό και εθνικιστικό κίνημα, του οποίου οι οπαδοί ιδρύουν σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα, συνολικά 120 σε αστικά κέντρα 25 πολιτειών. Τριάντα τρία υπάρχουν μόνο στο Τέξας και απορροφούν ετησίως 100 εκατ. δολάρια των φορολογουμένων», σημειώνουν οι New York Times σε πρόσφατο εκτενές ρεπορτάζ για τα «συνδεδεμένα με την Τουρκία» σχολεία-τσάρτερ που αυξάνονται και πληθύνονται στο Τέξας. Πρόκειται για σχολεία που χρηματοδοτούνται από το Δημόσιο και από δωρεές, αλλά δεν υπόκεινται στους κανόνες που θεσπίζουν τη λειτουργία των κρατικών ιδρυμάτων.
Από το δημοσίευμα των New York Times αναδύεται έκδηλη δυσφορία όχι μόνο για τα «τουρκικά σχολεία», αλλά και για τις τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες, εταιρείες υπηρεσιών εστίασης και πάσης φύσεως ομίλους. Η αμερικανική εφημερίδα, επικαλούμενη τις δραστηριότητες της κατασκευαστικής TDM Contracting και της Harmony Schools, που δραστηριοποιείται στο Τέξας, περιγράφει τη λειτουργία του καταπληκτικού αυτού δικτύου που μονοπωλεί μεγάλα κατασκευαστικά έργα και που φαίνεται να «εισάγει» Τούρκους δασκάλους και υπαλλήλους με αδιαφανείς διαδικασίες, χάρη σε γνωριμίες με υψηλά πρόσωπα και σε πληρωμένα ταξίδια στην Τουρκία. Επικεφαλής σχολείων και ιδρυμάτων είναι Τούρκοι με πολύχρονη παραμονή και σπουδές στις ΗΠΑ, δάσκαλοι ή καθηγητές πανεπιστημίων, οι οποίοι αρνούνται ότι κατευθύνονται από τον Γκιουλέν, δεν πείθουν όμως την αμερικανική εφημερίδα.
Η έρευνα στα σχολεία της Harmony, με τους 16.000 μαθητές που άνοιξε οκτώ νέα σχολεία μόνο το 2010, εγείρει το ερώτημα μήπως τελικώς τα σχολεία χρησιμοποιούν τα χρήματα των φορολογουμένων προς όφελος του κινήματος του Γκιουλέν, δίνοντας δηλαδή μεγάλες δουλειές σε οπαδούς του Γκιουλέν ή προωθώντας, μέσω διακανονισμών με τοπικά ιδρύματα, τη διδασκαλία του Γκιουλέν και τον τουρκικό πολιτισμό, γράφει η εφημερίδα. «Σύμφωνα με κοινωνιολόγους, τα σχολεία υπήρξαν το κυρίως όχημα για τη μεταλαμπάδευση σε όλο τον κόσμο των ιδεών του Γκιουλέν, που διδάσκει την υιοθέτηση της σύγχρονης ζωής μέσα από μια φιλειρηνική, οικουμενική εκδοχή του Ισλάμ με πυρήνα το “χιζμέτ”, δηλαδή τις δημόσιες υπηρεσίες». Μεγάλη προσδοκία των ιδρυμάτων είναι οι μαθητές να διαπρέπουν, κυρίως στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες. Μόνο που μαζί με τους μαθητές διαπρέπουν και οι διάφορες τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες, όπως η TDM. Ο ιδιοκτήτης της, Κεμάλ Οκσούζ, είναι πρόεδρος του Τιρκουάζ Συμβουλίου για Αμερικανούς και Ευρασιάτες, οργάνωσης - ομπρέλα διαφόρων ιδρυμάτων του κινήματος Γκιουλέν, με επίκεντρο το Turquoise Center, συγκρότημα στο Χιούστον. Η TDM ιδρύθηκε το 2009 και από τότε μαζί με μια άλλη εταιρεία μοιράστηκαν 50 εκατ. δολάρια από κατασκευαστικά έργα. Αμερικανικές κατασκευαστικές εταιρείες αναρωτήθηκαν πώς μια νεότευκτη εταιρεία καταφέρνει να τους παίρνει τις δουλειές, τη στιγμή που οι προσφορές τους είναι καλύτερες από των τουρκικών εταιρειών.
Ο Φετχουλάχ Γκιουλέν αποτελεί έναν ιδιόμορφο θρησκευτικό ηγέτη, με πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες στο ενεργητικό του, εντός και εκτός της Τουρκίας. Αν και αρχικά ήταν επιφυλακτικός προς τον Ταγίπ Ερντογάν και τη διακυβέρνησή του, ωστόσο μετά τον υποστήριξε τόσο πολύ, ώστε σήμερα να θεωρείται ο πνευματικός μέντοράς του. Ο λόγος που εκφέρει στο κήρυγμά του χαρακτηρίζεται συναισθηματικός και επιδιώκει να συνενώσει όλους τους μουσουλμάνους πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά, με κύριο σύνθημα το εξής: «Είμαστε όλοι μουσουλμάνοι, είμαστε όλοι αδέλφια». Η οικονομική δύναμη που διαθέτει το κίνημα του Γκιουλέν έγκειται σε συσσωρευμένο ισλαμικό κεφάλαιο. Συγκεκριμένα, η αξία των κεφαλαίων που διαχειρίζεται εκτιμάται στα 25 δισ. δολάρια (στοιχεία 2006). Ελέγχει μία ισλαμικών συμφερόντων τράπεζα (Asya Finans), δύο ασφαλιστικές εταιρείες, έναν εκδοτικό οίκο, τέσσερις εταιρείες που προσφέρουν υπηρεσίες εκπαίδευσης, αλλά και νοσοκομεία.
Χρειάζεται, λοιπόν, να τονιστεί πως πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάδυση του ισλαμικού κεφαλαίου στην Τουρκία διαδραματίζει το κίνημα του Φετχουλάχ Γκιουλέν. Μεγάλο τμήμα των τουρκικών ολοκληρωμένων ή υπό εξέλιξη επενδυτικών προγραμμάτων στις τουρκόφωνες χώρες του Καυκάσου και της Υπερκαυκασίας, π.χ. Αζερμπαϊτζάν, Τουρκμενιστάν, Κιργιζιστάν, Καζαχστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, όπως είναι έργα υποδομών, κατασκευαστικά έργα κόστους αρκετών δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχει πραγματοποιηθεί από την οργάνωση του Γκιουλέν.
Τα διάφορα μυστικά ή μη ισλαμικά τάγματα - κινήματα που πρεσβεύουν τις ποικίλες πτυχές του Ισλάμ και προσδίδουν διαφορετικά χαρακτηριστικά στην πολιτική, κοινωνική, θρησκευτική και οικονομική του διάσταση, συνιστούν μια κρίσιμης σημασίας παράμετρο, που σχετίζεται άρρηκτα και συνδιαμορφώνει το ισλαμικό κεφάλαιο, το οποίο αποτελεί τον πρώτο βραχίονα της σύγχρονης οικονομίας της Τουρκίας.
Ορισμένα από αυτά έχουν συγκεντρώσει φανερή ή σκιώδη πολιτική και οικονομική εξουσία, με συνέπεια να αναδεικνύονται σε διαμορφωτές της τουρκικής κοινής γνώμης. Η οικονομική διασύνδεση με εκπροσώπους - επιχειρηματίες της νέας οικονομικής - επιχειρηματικής τάξης που εμφανίστηκε στην Ανατολία και αναπτύσσεται ταχύτατα συνδράμει στη διαμόρφωση του σκληρού πυρήνα του τουρκικού ισλαμικού κεφαλαίου.

Ποιοι κρύβονται πίσω από τη λίστα Λαγκάρντ;

ΖΖ


Με το ερώτημα αυτό, η γαλλική εφημερίδα Le Monde σε εκτενές ρεπορτάζ για την Ελλάδα επισημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο διεξάγεται η έρευνα για τη λίστα Λαγκάρντ δημιουργεί την εντύπωση ότι επιχειρείται να συσκοτισθεί η υπόθεση και να μην αποκαλυφθεί η εμπλοκή πρώην και νυν πολιτικών παραγόντων. Στο επίκεντρο της δημοσιότητας και των ερευνών βρίσκονται «όλως περιέργως» απλοί υπάλληλοι εταιρειών και υπουργείων, ενώ οι πραγματικά εμπλεκόμενοι μένουν στο σκοτάδι, αναφέρει η εφημερίδα. Κάτω από τον τίτλο «Καμπανάκι για την έκρηξη μίσους στην Ελλάδα», κάνει, επίσης, λόγο για ένα εκρηκτικό κοκτέιλ λαϊκισμού, ρατσισμού, αντισημιτισμού και ξενοφοβίας με αναφορές στην άνοδο της «ρατσιστικής νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής». Στο ρεπορτάζ επισημαίνεται η έκρηξη της ρατσιστικής βίας στην Ελλάδα με αναφορά στην πρόσφατη δολοφονία του νεαρού Πακιστανού από έναν 29χρονο Ελληνα πυροσβέστη και τον 24χρονο φίλο του, στο σπίτι του οποίου βρέθηκαν φυλλάδια της Χρυσής Αυγής και αντίγραφα του Mein Kampf, του Αδόλφου Χίτλερ.
«Η δημοκρατία στην Ελλάδα δοκιμάζεται, τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους», αναφέρει η εφημερίδα σε μία φράση όλο υπονοούμενα. Και έχει δίκαιο.
Οι δικές μας πληροφορίες λένε ότι κάποιοι δικαστές έχουν ανοίξει το κουτί της Πανδώρας, που περιέχει μεγάλα σκάνδαλα και ότι σχεδόν κανείς διεφθαρμένος δεν πρόκειται να γλιτώσει. Η επιχείρηση «Καθαρά χέρια» α λα ελληνικά είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία για να ξαναβρεί η πολιτική στην Ελλάδα τη χαμένη τιμή της. Προφανώς, στην περίπτωση της Ελλάδας, δεν αρκεί η πολιτική βούληση για να γίνει μια επιχείρηση «Καθαρά χέρια» όπως παλιότερα στην Ιταλία (η οποία δεν κατέληξε και σε μεγάλη κάθαρση). Ελπίζω η Ελλάδα να ζήσει μια ελληνική επιχείρηση «Καθαρά χέρια», την οποία θα προχωρήσουν μέχρι το τέλος έντιμοι δικαστικοί σε αγαστή συνεργασία με πολιτικούς που δεν «μασάνε». Ο Τσοχατζόπουλος και ο Παπαγεωργόπουλος καταδικάστηκαν σε ποινές που κατέπληξαν για την αυστηρότητά τους!
Για τους πολλούς το 2013 θα είναι «μαύρο», αφού οι απαιτήσεις του τελευταίου Μνημονίου θα αρχίσουν να γίνονται αφόρητες. Απεργίες, διαμαρτυρίες, διαδηλώσεις. Ομως, όλες αυτές οι εκδηλώσεις εκφράζουν την ευρύτερη απόρριψη μιας πολιτικής ελίτ που καταργεί βασικά δημοκρατικά δικαιώματα, όπως η προστασία της εργασίας και η στήριξη της κοινωνίας.
Η χώρα έχει παγιδευθεί σε έναν ζοφερό φαύλο κύκλο λιτότητας και ύφεσης. Σύμφωνοι, δεν είναι ένα ολοκληρωμένο ριπλέι της Μεγάλης Υφεσης του ’30 στις ΗΠΑ, αλλά αυτό δεν είναι παρηγοριά. Η ανεργία γίνεται καταστροφικά υψηλή. Και οι δημοκρατικές αξίες βρίσκονται υπό πολιορκία.
Οπως κάθε κατεστημένη εξουσία διαχρονικά, έτσι και οι πολιτικοί ηγέτες αναγκάζονται να δίνουν μάχες, συμμαχώντας με πρόσκαιρους και αμφιλεγόμενους συμμάχους. Οι πολιτικοί δεν τολμούν να τονώσουν τη ζήτηση, την κατανάλωση ή την απασχόληση. Δεν τολμούν ούτε να προσφέρουν ρευστότητα στην πραγματική οικονομία. Για να σωθεί όμως η Ευρωζώνη, η Ευρώπη θα πρέπει να ζει σε μόνιμη ύφεση, με τις χώρες της Μεσογείου σε οικονομική σκλαβιά, για χάρη ενός υπερτιμημένου νομίσματος.
Οχι, δεν πρόκειται για κινδυνολογίες. Τόσο στο πολιτικό όσο και στο οικονομικό μέτωπο είναι σημαντικό να μην πέσουμε στην παγίδα της σύγκρισης με το Κραχ. Η υψηλή ανεργία δεν είναι «καλή», μόνο και μόνο επειδή δεν έχει φτάσει στα επίπεδα του 1933: και οι δυσοίωνες πολιτικές τάσεις δεν πρέπει να απορρίπτονται, μόνο και μόνο επειδή δεν έχει εμφανιστεί ακόμη κάποιος Χίτλερ.

«Φταίει το κράτος», προφανώς, όχι...

ΖΖ


Αν συνειδητοποιηθεί ότι δεν ζούμε σ’ έναν μονοσήμαντο κόσμο –όπως πιστεύω εγώ– που ορίζει η σοφία των αγορών, του ΔΝΤ, της Μέρκελ και των Βρυξελλών, μα σε έναν κόσμο που μπορεί να μας επιφυλάσσει εκπλήξεις και ανατροπές, είναι φανερό ότι θα πρέπει όλα να τα ξανασκεφτούμε εξαρχής. Αλλά το ζήτημα δεν είναι «τι» και «πόσο»: είναι η πρώτη φορά που καλούμαστε, εντελλόμαστε για την ακρίβεια, από τα Μνημόνια να κλείσουμε το κράτος για να σωθούμε.
Στην ομολογουμένως έξυπνη ομιλία του προχθές, ο Αλέξης Τσίπρας, στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών από το Ιδρυμα Κωνσταντίνου Καραμανλή με αφορμή τη συμπλήρωση 15 ετών από τον θάνατό του, διατύπωσε την άποψη πως «το κράτος και η μεταρρύθμιση που δεν μπορεί παρά να περνά μέσα από αυτό και τις αλλαγές στη δημόσια διοίκηση».
Στην εκτενή ανάλυσή του στο μείζον ζήτημα: «Καραμανλής και κράτος», ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ επισήμανε πως ο ιδρυτής της Ν.Δ. «είχε συλλάβει ότι κάθε μεγάλη προσπάθεια αλλαγής και μεταρρύθμισης μπορεί να ξεκινήσει μόνον από το Δημόσιο και ειδικά από τη δημόσια διοίκηση». Ειδικότερα, λέγοντας: «Στην Ελλάδα, τα μεγάλα μεταρρυθμιστικά εγχειρήματα του Καποδίστρια, του Τρικούπη, του Βενιζέλου, έφερναν τομές πριν απ’ όλα στους θεσμούς και στη διοίκηση» και, επιπλέον, ότι «η βάση κάθε μεγάλης μεταρρύθμισης παρέμενε το κράτος και η δημόσια διοίκηση. Μεταρρυθμίσεις μέσω της ιδιωτικής οικονομίας δεν προέκυψαν ποτέ». «Το κράτος και οι πολιτικές-θεσμικές του λειτουργίες, μαζί με τον κοινοβουλευτισμό, αποτελούσαν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στις μέρες μας το κέντρο παραγωγής των πολιτικών αποφάσεων», είπε ο Τσίπρας, εκθειάζοντας τον «ριζοσπαστικό συντηρητισμό» του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Η διακριτικά πολύτιμη παρουσία του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή και η ενδιαφέρουσα παραπάνω επιλογή εκ μέρους του Αλέξη Τσίπρα είναι αυτά τα οποία προσωπικά ξεχώρισα. Επειδή η οικονομική - τεχνοκρατική σκέψη που μας έχει κατακλύσει χάρη στα Μνημόνια, έχει αντίλογο. Κι επειδή όσοι εκπροσωπούν τη σκέψη αυτή, δεν είναι καν πρόθυμοι να συμμεριστούν μια πολιτική ιδέα. Επιχειρηματολογούν από τις στήλες «πρόθυμων» εφημερίδων και τηλεοπτικών παραθύρων πώς ένα σύγχρονο (!) κράτος πρέπει να γίνει πράγματι ό,τι βλέπει σε αυτό ο Μαξ Βέμπερ: μια μεγάλη επιχείρηση. Μια μεγάλη επιχείρηση, όμως, δεν μπορεί να ελπίζει στη νομιμοποίησή της από τον λαό, αλλά μόνο από τη γενική συνέλευση των μετόχων της.
Για εκείνους που ακόμη τρέφουν αυταπάτες, η υποταγή του κράτους και της πολιτικής του στους δανειστές, με το πρόσχημα της διάσωσης της χώρας, εξυπηρετεί αυτό το είδος της οικονομικής - τεχνοκρατικής σκέψης. Και για όσους αρχίζουν ήδη να συνειδητοποιούν τη ζοφερή αλήθεια: Πως έχουν ακόμη μπροστά τους πολλά χρόνια λιτότητας, καθώς οι περικοπές των μισθών και η συρρίκνωση των δημόσιων υπηρεσιών δεν φαίνεται να τους βγάζουν από την κρίση, αυτό που ο οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν χαρακτηρίζει «αυταπάτη της λιτότητας». Η χώρα μπορεί να σωθεί μας λένε... αυτοί που εκπροσωπούν την οικονομική - τεχνοκρατική σκέψη. Αρκεί να κλείσει... το κράτος.
Οταν ο Ανταμ Σμιθ έλεγε πως πρέπει να περιοριστεί ο ρόλος του κράτους, εννοούσε αποκλειστικά τον μερκαντιλισμό και τους περιορισμούς που έθεταν τα ισχυρά κράτη στο εμπόριο. Ο Σμιθ αποστρεφόταν τους περιορισμούς στο εμπόριο, είτε αυτοί προέρχονταν από τα μονοπώλια είτε από τα κράτη. Ηθελε το κράτος να προωθεί την εγχώρια παραγωγή και το ελεύθερο εμπόριο – πολιτική που έμεινε γνωστή ως «Laissez faire».
Τόσο πολύ μίσησαν οι Αγγλοι αυτή την αιρετική ιδέα, που αρνήθηκαν να της δώσουν αγγλικό όνομα. Το «Laissez faire», που πάνω–κάτω θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε «αφήστε τα ελεύθερα», κάθε άλλο παρά αυτό εννοούσε. Εννοούσε μια ενεργό κρατική πολιτική, που θα αντιδρούσε στον μερκαντιλισμό. Ανάμεσα στα άλλα ελαττώματά τους, λοιπόν, οι νεοφιλελεύθεροι προπαγανδιστές είναι και κακοί ιστορικοί, όταν ερμηνεύουν το «Laissez faire» ως κατάργηση κάθε κρατικής παρέμβασης.
Ο Σμιθ αποστρεφόταν περισσότερο από καθετί μια πολιτική η οποία ήταν γνωστή ως μερκαντιλισμός και την εφάρμοζαν όλες οι μεγάλες δυνάμεις στην εποχή του. Ενας από τους βασικούς σκοπούς του μερκαντιλισμού ήταν να εξασφαλίζει ότι η αξία των εξαγωγών ενός κράτους ήταν μεγαλύτερη από την αξία των εισαγωγών του.

«Κάτι» συμβαίνει με την ΕΚΤ...

ΖΖ


Τρεις από τις εγκυρότερες γερμανικές εφημερίδες -Der Handelsblatt, Sueddeutsche Zeitung και Die Welt- αποκάλυψαν το ενδεχόμενο να αποχωρήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) από τα προγράμματα στήριξης, δηλαδή από μέλος της τρόικας. Οι τρεις εφημερίδες επισήμαναν ότι εντείνονται οι αμφιβολίες σχετικώς με τη διατήρηση του ανεξάρτητου χαρακτήρα της ΕΚΤ, λόγω της συμμετοχής της στα προγράμματα διάσωσης των χρεοκοπημένων χωρών της Ευρωζώνης.
Ορισμένα υψηλόβαθμα στελέχη της ΕΚΤ καταγγέλλουν πως η συμμετοχή της κεντρικής τράπεζας στις προσπάθειες διάσωσης της Ευρωζώνης μπορεί να προκαλέσει σύγκρουση συμφερόντων και να περιορίσει την ανεξαρτησία της. «Το επίπεδο της δυσφορίας έχει φτάσει σε εκρηκτικό επίπεδο», ανέφερε η Die Welt, επικαλούμενη πηγή που δεν θέλησε να κατονομάσει.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διέψευσε, αμέσως χθες, ως αβάσιμες τις γερμανικές πληροφορίες ότι εντείνονται οι αμφιβολίες στους κόλπους της ΕΚΤ σχετικά με τη συμμετοχή της στην τρόικα. Σχολιάζοντας τα δημοσιεύματα, ο Γιοργκ Ασμουσεν, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ, είπε: «Η ΕΚΤ δεν θα αποχωρήσει από την τρόικα και όποια δημοσιεύματα αναφέρουν κάτι τέτοιο είναι αβάσιμα. Δεν βλέπουμε κάποιο κίνδυνο για την ανεξαρτησία μας από τη συμμετοχή μας στην τρόικα. Η συμμετοχή της ΕΚΤ στην τρόικα είναι σημαντική. Γνωρίζουμε καλά την Ευρώπη, τους θεσμούς της, την οικονομία της και παρέχουμε τεχνογνωσία σε μακροοικονομικά και χρηματοοικονομικά θέματα. Δεν θα αποχωρήσουμε από την τρόικα».
Βέβαια, αμέσως, και ο επίτροπος Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων της Ε.Ε. Ολι Ρεν διέψευσε τις γερμανικές πληροφορίες. Οπως μετέδωσε ο γερμανικός τηλεοπτικός σταθμός NTV, ο Ολι Ρεν δήλωσε «δεν ξέρω για ποιο θέμα μιλάτε» και πρόσθεσε ότι η συνεργασία με τον επικεφαλής της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, αλλά και τους άλλους εταίρους της τρόικας είναι «πολύ εποικοδομητική». Αρνητικά απάντησε στην ίδια ερώτηση και ο επικεφαλής του Eurogroup Γερούν Ντάισελμπλουμ.
Ωστόσο, οι φήμες πως η κατάσταση στην Ιταλία βρίσκεται στο επίκεντρο της αναθέρμανσης των σχετικών επικρίσεων για τον ρόλο της ΕΚΤ, δίνουν και παίρνουν. Δεν είναι τυχαίο πως η πολιτική κατάσταση στην Ιταλία και ο κίνδυνος να αναζωπυρωθεί η κρίση χρέους της Ευρωζώνης εξαιτίας της αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της τακτικής συνόδου του διοικητικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, αύριο Πέμπτη. Η κρίση στην Ιταλία, όπου οι βουλευτικές εκλογές δεν επέτρεψαν να σχηματιστεί σαφής πλειοψηφία στη Γερουσία, αυξάνει τους κινδύνους το πρόγραμμα αγοράς δημόσιου χρέους της ΕΚΤ να τεθεί εκτός ελέγχου.
Απλώς να θυμίσω πως αυτό το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων των υπερχρεωμένων κρατών της Ευρωζώνης από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δεν αφορά καθόλου την Ελλάδα. Απευθύνεται αποκλειστικά σε χώρες οι οποίες εξακολουθούν να χρηματοδοτούνται από τις αγορές κεφαλαίων! Σχεδιάστηκε για χώρες επισήμως εκτός Μνημονίων, με το ένα πόδι όμως στον τάφο: δηλαδή, την Ιταλία και την Ισπανία. Οντως, πρόκειται για δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Λίγο λίγο, ο Μάριο Ντράγκι, ο Ιταλός πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, πήρε έναν θεσμό, αποστολή του οποίου ήταν να διατηρεί υπό έλεγχο τον πληθωρισμό -η εμμονή που δημιούργησε το γερμανικό μάρκο- και τον μετέτρεψε σε δανειστή τελευταίας ευκαιρίας, έτοιμο να ρίξει όλο του το βάρος στην αγορά χρέους κρατών με προβληματικές οικονομίες, όπως η Ισπανία και η Ιταλία. Και έτσι διέσωσε το ευρώ.
Πολλοί Γερμανοί όμως δεν χάρηκαν, πεπεισμένοι ότι πρόκειται για μια πληθωριστική ανοησία των Νοτίων. Αλλά ο Ντράγκι έχει δίκιο. Η Ευρώπη είναι μη αναστρέψιμη, γι’ αυτό το ίδιο πρέπει να ισχύει και για το ευρώ.
Ομως, πόσο καλή είναι μια Ευρώπη στην οποία ο ρόλος που έχει δοθεί από τις επίσημες συνθήκες στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αλλάζει στα χέρια του Σούπερ Μάριο, όπου η Γερμανία αρνείται να επιδοτήσει αδύναμες χώρες με τεράστια χρέη, όπου η κατάθλιψη και η ανεργία κυριαρχούν σε πιο φτωχές χώρες, ανίκανες να κερδίσουν την ανταγωνιστικότητά τους μέσω της υποτίμησης; Η απάντηση είναι ότι αυτή δεν είναι μια καλή Ευρώπη.
Το άμεσο μέλλον θα είναι σκληρό, καθώς η ταραχώδης εναλλακτική πιθανότητα να διαλυθεί η Ευρώπη επανήλθε. Το ευρώ ήταν ένας βιαστικός γάμος που προωθήθηκε με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ως αντάλλαγμα προς τους ανήσυχους γείτονες της Γερμανίας, ώστε να δεχθούν την επανένωσή της. Το συμφέρον των πολιτικών διακυβεύεται. Οι οικονομίες συρρικνώνονται. Παρά τις αντιδράσεις, είναι ξεκάθαρο ότι η «ακόμα πιο στενή ένωση» αποτελεί έμμονη ιδέα που έχει εισέλθει στην ευρωπαϊκή συνείδηση, ακόμα και εάν δεν αναφέρεται συχνά.

Ενοχή και λήθη...

ΖΖ


Με το άρθρο περί «πολεμικής ενοχής» της Συνθήκης των Βερσαλλιών, η Γερμανία δεχόταν την ευθύνη για την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την πληρωμή πολεμικών επανορθώσεων. Οι όροι της Συνθήκης προκάλεσαν σοκ και οργή στη γερμανική κοινωνία, ενίσχυσαν τις ακραίες φωνές και εντέλει έφεραν στην εξουσία τους οραματιστές μιας δικτατορίας που θα έπαιρνε εκδίκηση για την ήττα των Γερμανών. Είχαν προηγηθεί πολλές κυβερνήσεις συνεργασίας και η εξαθλίωση της μεσαίας τάξης, καθώς η Δημοκρατία της Βαϊμάρης αδυνατούσε ν’ ανταποκριθεί στο κόστος (κοινωνικό και πολιτικό) της ήττας. Η ειρωνεία είναι ότι στον Μεσοπόλεμο η Γαλλία είχε απαιτήσει την τοποθέτηση επιτηρητών στις κρατικές εταιρείες μεταλλευμάτων και στην Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας. Η πρόταση είχε θεωρηθεί εθνική ταπείνωση... Πρέπει να ’ναι πολύ βραχεία η ιστορική μνήμη των Γερμανών. Οχι μόνο τα ’χουν ξεχάσει αυτά. Δεν θυμούνται καν τη ρήση του Αντενάουερ ότι «η Ιστορία είναι το σύνολο των πραγμάτων που μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί».

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης κατόρθωσε να επιζήσει από το 1924 μέχρι το 1929 αποκλειστικά με δανεικά, τα δε χρήματα για τις πολεμικές αποζημιώσεις του Πρώτου Παγκοσμίου που επέβαλε η Συνθήκη των Bερσαλλιών ήταν δανεικά κι αγύριστα. Η αδυναμία της Γερμανίας να πληρώσει τα χρέη αυτά συνέβαλε τα μέγιστα στη Μεγάλη Υφεση του 1929-31. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Αμερική επέβαλε για πολιτικούς λόγους στους συμμάχους της -εκτός από μερικές εξαιρέσεις- την αξίωση να μη ζητήσουν πολεμικές αποζημιώσεις μέχρι μια μελλοντική επανένωση των δύο Γερμανιών. Οταν έγινε η επανένωση, το 1990, η Γερμανία αρνήθηκε τα πάντα. Η Ελλάδα είναι ένα από τα κράτη που δεν πήραν ούτε πφένιχ!
Πριν ακριβώς από 60 χρόνια, στις 27 Φεβρουαρίου 1953, η Ελλάδα και άλλες χώρες χάριζαν στην ηττημένη Γερμανία μεγάλο μέρος του χρέους της, βοηθώντας την να ορθοποδήσει και να ξαναγίνει οικονομική υπερδύναμη. Με αφορμή την εξηκοστή επέτειο της ιστορικής διάσκεψης του Λονδίνου, Γερμανοί ειδικοί καλούν τώρα τη χώρα τους να φερθεί το ίδιο γενναιόψυχα απέναντι στην Ελλάδα, για το καλό και των δύο. Πόσο μάλλον που τότε η Ελλάδα ανήκε στους δανειστές και αποδέχθηκε κι εκείνη τη διαγραφή του χρέους της τότε Δυτικής Γερμανίας.

Χωρίς διαγραφή του επαχθούς χρέους μιας χώρας, δεν επιτυγχάνεται οικονομικό θαύμα όπως συνέβη στη μεταπολεμική Γερμανία. Η «σεισάχθεια», την οποία εξασφάλισε η Γερμανία με τη Συμφωνία του Λονδίνου την 27η Φεβρουαρίου 1953, της προσέφερε κάτι σπάνιο στην Ευρώπη του 20ού αιώνα: τη διαγραφή στο ήμισυ των προπολεμικών και μεταπολεμικών χρεών της. Κατά τη Γερμανίδα ιστορικό Ούρσουλα Ρόμπεκ-Γιασίνσκι του Πανεπιστήμιου της Στουτγάρδης, η Γερμανία με τη Συμφωνία του Λονδίνου έθεσε τα θεμέλια του λεγόμενου οικονομικού της θαύματος.

Ο Γερμανός ειδικός σε θέματα μείωσης των χρεών των υπό ανάπτυξη χωρών, Γιούργκεν Kάιζερ, επισημαίνει ότι η διαγραφή του γερμανικού χρέους διαμόρφωσε τις προϋποθέσεις να αναδειχθεί η χώρα σε εξαγωγική δύναμη, εφόσον συνέφερε τους δανειστές της να παράγει, να πωλεί τα προϊόντα της και να τους εξοφλεί. «Κάτι αντίστοιχο θα έπρεπε να εφαρμοσθεί στην Ελλάδα», προτείνει.
Απαιτήσεις από τη Γερμανία είχαν 70 χώρες, ενώ το 1953 το συνολικό χρέος της ανερχόταν σε 30 δισ. μάρκα (περίπου 15,3 δισ. ευρώ). Το ήμισυ αφορούσε την προπολεμική και το υπόλοιπο τη μεταπολεμική περίοδο. Αυτό αντιστοιχούσε στο 23% του ΑΕΠ τη στιγμή που το σημερινό ελληνικό χρέος υπερβαίνει το 160%.

________________________________________________

αυτό που θα πρέπει να επισημανθεί είναι ότι η Ελλάς, εκτός του χρέους που ..χάρισε και την υπομονή που έδειξε έως το 1990 για να λάβει ..αποζημιώσεις, το 1953 έκανε την μεγαλύτερη υποτίμηση που έλαβε χώρα εγχωρίως
έχασε δηλαδή ακόμα περισσότερα...

 

Αντε και με το καλό! Το κόμμα του μάρκου αποτελεί γεγονός!

ΖΖ Ο καινούργιος πολιτικός σχηματισμός «Alternative für Deutschland» (Εναλλακτική λύση για τη Γερμανία) που δημιούργησε ο Μπερντ Λούκε, ένας καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, ζητεί την ψήφο των Γερμανών πολιτών, ώστε να επαναφέρει το «D-Mark»! Η προεκλογική περίοδος στη Γερμανία εισέρχεται στην τελική ευθεία ενόψει των εκλογών στις 22 Σεπτεμβρίου, και έτσι αποκτά εξαιρετικό ενδιαφέρον για όλους τους λαούς της Ευρωζώνης να καταγραφεί η επιρροή της άποψης αυτής. Το αντι-ευρώ συναίσθημα εξαπλώνεται ραγδαία στη χώρα που δημιούργησε το ευρώ κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του γερμανικού μάρκου. Το περασμένο φθινόπωρο ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, είχε προειδοποιήσει για «τον κίνδυνο της δημιουργίας ενός αντι-ευρώ κόμματος πως πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά υπ’ όψιν». Ωστόσο, και ο ίδιος ευθύνεται με την πολιτική του για την έξαρση αυτή. Ο Λούκε, ο οποίος στο παρελθόν είχε ταχθεί υπέρ της παράλληλης κυκλοφορίας στην Ελλάδα της δραχμής και του ευρώ, ώστε η βέβαιη -κατά τη γνώμη του- επιστροφή της χώρας μας σε εθνικό νόμισμα να γίνει με ομαλό τρόπο, εκφράζει τις απόψεις της λαϊκιστικής γερμανικής εφημερίδας Bild που αποτελεί τον πολιορκητικό κριό του γερμανικού ευρωσκεπτικισμού. «Θα πρέπει να πληρώσουμε για να σώσουμε και την Ιταλία», διερωτάται τώρα η Bild. Εκμεταλλευόμενος το γενικότερο κλίμα αβεβαιότητας στην Ευρωζώνη και τον πανικό των Ευρωπαίων ηγετών, που αδυνατούν να βρουν τις κατάλληλες λύσεις που θα βγάλουν το ευρώ από το τέλμα στο οποίο βρίσκεται, ο Μπερντ Λούκε ποντάρει στην αναβίωση των εθνικών εγωισμών και υπερασπίζεται την επιστροφή του «D-Mark» (γερμανικού μάρκου). Το ιδρυτικό συνέδριο του κόμματος «Alternative für Deutschland» αναμένεται να πραγματοποιηθεί στα μέσα Απριλίου στο Βερολίνο. Η βίβλος του νέου κόμματος βασίζεται στο βιβλίο του πρώην μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Bundesbank (κεντρική τράπεζα της Γερμανίας), Τίλο Σαραζίν. Τίτλος του «Η Γερμανία μπορεί και μόνη της». Εκεί, μεταξύ άλλων, υποστηρίζει πως η οικονομική ευρωστία της Γερμανίας κάθε άλλο παρά οφείλεται στην καθιέρωση του ευρώ. «Η οικονομική μεγέθυνση της χώρας είναι ακριβώς η ίδια όπως και πριν από το ευρώ», γράφει επισημαίνοντας: «Οι γερμανικές εξαγωγές αυξάνονται με μεγαλύτερο ρυθμό προς τις χώρες εκτός Ευρωζώνης παρά εντός Ευρωζώνης. Η γερμανική οικονομία καθίσταται ολοένα και πιο ανεξάρτητη από τις χώρες του ευρώ». Τέτοιες απόψεις ήταν περιθωριακές στη Γερμανία. Τώρα, όμως, έχουν κερδίσει έδαφος. Το εξώφυλλο του Economist με μια σκεπτική Αγκελα Μέρκελ να διαβάζει μια άκρως εμπιστευτική έκθεση με τίτλο «Πώς να διαλύσετε το ευρώ», τάραξε στην κυριολεξία το Βερολίνο και τη Φρανκφούρτη. Ενώ το δηλητηριώδες σχόλιό του «εκτός εάν η κυρία Μέρκελ αποφασίσει να προχωρήσει προς τα εμπρός, η επιλογή θα είναι μεταξύ μιας δαπανηρής διάλυσης σύντομα και μιας ολέθριας διάλυσης αργότερα», έκανε τον γύρο του κόσμου. Στο νέο αντι-ευρώ κόμμα, εύλογα συμμετέχουν οι κορυφαίοι ευρωφοβικοί της Γερμανίας, όπως ο πρώην δημοσιογράφος της «Frankfurter Allgemeine Zeitung» Κόνραντ Ανταμ και ο Χανς Ολαφ Χένκελ με τις διάσημες αιρετικές απόψεις στις κορυφές της επιχειρηματικής πυραμίδας. «Σώστε τα λεφτά μας» είναι ο εμπρηστικός τίτλος βιβλίου του Χένκελ, πρώην προέδρου της Ομοσπονδίας Γερμανικών Βιομηχανιών. Ο Χένκελ προτείνει τη διάσπαση της Ευρωζώνης στα δύο - τη γερμανική, βόρεια ζώνη του σκληρού νομίσματος και τη γαλλική, νότια ζώνη που θα υποτιμήσει το δικό της νόμισμα και θα αναδιαρθρώσει το χρέος της για να κερδίσει σε ανταγωνιστικότητα. Με αυτά τα δεδομένα, δεν είναι περίεργο που η νοσταλγία του μάρκου κερδίζει έδαφος στην κοινή γνώμη. Ο θυμός που επικρατεί μεταξύ της κοινής γνώμης, όπως μου επισημαίνει η Γερμανίδα νύφη μου Αντρέα, έχει στέρεες βάσεις. Τα τελευταία 10 χρόνια, ενώ η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Ελλάδα έκαναν πάρτι εκμεταλλευόμενες τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού, οι Γερμανοί θεωρούν ότι οι ίδιοι υπέμεναν περικοπές στους μισθούς τους, επώδυνες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και τον πόνο των 5 εκατομμυρίων ανέργων, προκειμένου να προχωρήσει η αναδιάρθρωση της οικονομίας της χώρας. Οντως, καμία άλλη χώρα δεν θα μπορούσε να αντέξει ταυτόχρονα το βάρος της ένταξης 16 εκατομμυρίων ανθρώπων από το ανατολικό μπλοκ σε ένα ενιαίο κράτος ή την ένταξή της στο ευρώ σε μία τόσο μη ανταγωνιστική ισοτιμία και να καταφέρει την ίδια στιγμή να αποκαταστήσει την εξαγωγική της ισχύ. ___________________________________________ το ερώτημα είναι απλό: το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες τι θα κάνουν εάν αυτό το κόμμα πάρει περισσότερο από το Die Linke?  θα βγάλουν τανκς;