Οικονομολόγοι του Ευρώ

Η Ελλάς βρίσκεται στο 2014 προς 2015 και ακόμα και σήμερα υπάρχουν τίτλοι όπως
"Γκάφα ολκής με τον οικονομολόγο της δραχμής"

Δυστυχώς, δεν θα υπάρχουν περισσότεροι από 50 άνθρωποι που να έχουν διάθεση να διαβάσουν τη τριλογία των άρθρων του Στεφανάδη, του νέου επικεφαλή του ΣΟΕ, θέση που είχε ο Στουρνάρας πριν 20 χρόνια, και αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.
(χωρίς μάλιστα να σκεφτούν μία από τις ιδιότητες του Χαρδούβελη: καθηγητής στο Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς).
Το 90% θα μείνει στο τίτλο.

Η τριλογία του Στεφανάδη
02.10.2011 Κι όμως, υπάρχει εναλλακτική λύση για την ελληνική οικονομία

13.11.2011 Για μια λιγότερο επώδυνη εσωτερική υποτίμηση
18.12.2011 Δομικές αλλαγές και οι αυταπάτες της ανάπτυξης

Εάν κάποιος αφιερώσει ικανό χρόνο θα βρει σε αυτό το βλόγι με πολλές λεπτομέρειες όσα περιγράφει σε 3 μικρά άρθρα ο Στεφανάδης, μάλιστα υπό το πρίσμα και των συνθηκών που επικρατούσαν το 2009-2012, τα περισσότερα εκ των οποίων γράφτηκαν ΝΩΡΙΤΕΡΑ, με μόνους παράγοντες προς διερεύνηση τις προθέσεις της (εγχώριας και διεθνούς) πολιτικής και την εγχώρια λαϊκή βούληση.

Ο αταβιστικός φόβος, εν όψει του νέου γύρου της διαδικασίας εσωτερικής υποτίμησης, είναι μόνο για όσους είχαν ελπίδες ότι δεν είχε έρθει η ώρα τους. Γιατί αυτό που δεν βλέπουν είναι ότι οι δρόμοι του ευρώ και οι δρόμοι της δραχμής, ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, έχουν πολύ περισσότερες ομοιότητες από όσες φαντάζονται.

Διαχειρίσιμες οι χρηματοδοτικές ανάγκες ως το 2023

.

Τhomas Piketty: Ο Καρλ Mαρξ του 21ου αιώνα

H απήχηση του «Capital in the 21st century» στις ΗΠΑ είναι πρωτοφανής για βιβλίο πολιτικής οικονομίας κι οι εφημερίδες συγκρίνουν τον συγγραφέα με τον Adam Smith και τον Keynes, ενώ ο Paul Krugman κάνει λόγο για μικρή επανάσταση στην οικονομική θεωρία.

Το βιβλίο του Γάλλου οικονομολόγου για την ανισότητα βρέθηκε πριν από λίγες εβδομάδες στην πρώτη θέση με τα ευπώλητα της Amazon και στην τέταρτη θέση της σχετικής λίστας των Νew York Times. Σε λιγότερο από δύο μήνες έχουν πουληθεί περισσότερα από 80.000 αντίτυπα και 12.000 e-books, ενώ ο εκδοτικός οίκος Harvard Press ετοιμάζει ήδη τις επόμενες πέντε εκδόσεις.

Oι NYT χαρακτηρίζουν το βιβλίο blockbuster, το Marketwatch μιλάει για το νέο αστέρι των οικονομικών, ο Economist και το Time μιλούν για τον νέο Μαρξ και ο Guardian για το φαινόμενο Piketty. Tην ίδια ώρα, το Bloomberg επισημαίνει ότι ακόμα και οι εκατομμυριούχοι λατρεύουν το βιβλίο του 42χρονου Γάλλου, αναφερόμενο στο tweet με το οποίο ο διάσημος επενδυτής Carl Ichan ανακοίνωσε πως πέρασε το Σαββατοκύριακο «διαβάζοντας το νέο μεγάλο βιβλίο Capital in the 21st century από τον Thomas Piketty».

H λίστα με τους διάσημους αναγνώστες του βιβλίου είναι μεγάλη και περιλαμβάνει ονόματα από τον χώρο της πολιτικής, των επιχειρήσεων, των κοινωνικών επιστημών και των μέσων ενημέρωσης. Πριν από δύο εβδομάδες προστέθηκε και αυτό της επικεφαλής της Fed, Janet Yellen, η οποία παραδέχτηκε «δεν μπορώ να πω ότι έχω διαβάσει ολόκληρο το βιβλίο, αλλά το έχω κοιτάξει».

Ανεξάρτητα από το πόσοι πραγματικά το έχουν διαβάσει, το βέβαιο είναι πως το «Capital in the 21st century» έχει βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας σφαίρας. Και ο λόγος δεν είναι μόνο η πρωτοτυπία της σκέψης του Piketty και το βάθος της εμπειρικής έρευνας, αλλά και το ότι η ανισότητα είναι το καυτό κοινωνικό πρόβλημα της εποχής.

Ιδίως στις ΗΠΑ, η εκτόξευση της εισοδηματικής ανισότητας και του 1% αναδείχθηκε μετά την κρίση του 2008 σε μείζον κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα που επηρέασε καθοριστικά τον δημόσιο διάλογο. Οικονομολόγοι όπως ο Stiglitz και ο Krugman επέκριναν την άνιση ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας, πολιτικοί άρχισαν να συζητούν για ένα νέο Νew Deal και το κίνημα Occupy εναντιώθηκε στην ασυδoσία της Wall Street με σύνθημα «είμαστε το 99%». Ακόμα και το ΔΝΤ και ο ΟΟΣΑ δημοσίευσαν έρευνες για τη σχέση μεταξύ ανισότητας και ανάπτυξης, ενώ πρόσφατα ο Πάπας Φραγκίσκος απηύθυνε έκκληση για μια νόμιμη αναδιανομή του πλούτου.

To βιβλίο του Piketty υποστηρίζει ότι η συρρίκνωση της μεσαίας τάξης δεν είναι ένα πρόσκαιρο φαινόμενο που διογκώθηκε από την κρίση του 2008, αλλά μια τάση των τελευταίων σαράντα ετών που αντανακλά βαθύτερες δυνάμεις των καπιταλιστικών κοινωνιών. Το βασικό συμπέρασμα του βιβλίου είναι ότι την τριακονταετία 1945-1975 οι εφαρμοζόμενες πολιτικές στις ανεπτυγμένες κοινωνίες περιόρισαν τις εισοδηματικές ανισότητες, αλλά από το 1980 και έπειτα το χάσμα της μεσαίας τάξης με την οικονομική ελίτ έχει διευρυνθεί σε προπολεμικά επίπεδα. Ως εκ τούτου, το «Capital in the 21st century» αποτελεί μια πολύτιμη πηγή επιχειρημάτων για όσους θεωρούν ότι δεν υπάρχει κάποιο αόρατο χέρι που θα κλείσει αυτόματα την ψαλίδα και επιμένουν να ζητούν τη λήψη μέτρων από τις κυβερνήσεις.

H έρευνα του Piketty 

To «Capital in the 21st century» βασίζεται στην πολυετή έρευνα του Piketty σε φορολογικά αρχεία και καταγράφει την ιστορική εξέλιξη στη συγκέντρωση του κεφαλαίου και του εισοδήματος από την έναρξη της βιομηχανικής επανάστασης μέχρι σήμερα.

H έρευνα του Piketty δείχνει ότι τoν 18ο και τον 19ο αιώνα οι βιομηχανικές κοινωνίες χαρακτηρίζονταν από υψηλή εισοδηματική ανισότητα, ο ιδιωτικός πλούτος ήταν συγκεντρωμένος στα χέρια λίγων πανίσχυρων οικογενειών και υπερέβαινε κατά πολύ το ετήσιο εθνικό εισόδημα.

Τα κέρδη του κεφαλαίου αυξάνονταν, ενώ οι μισθοί των εργατών παρέμεναν σταθεροί σε χαμηλά επίπεδα. Oι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι διατάραξαν την ισορροπία αυτή και ως το 1950 η ανισότητα είχε περιοριστεί σημαντικά, με τη συγκρότηση του κράτους πρόνοιας και την αύξηση των φόρων στα ανώτερα εισοδήματα και στον πλούτο. Οι μισθοί της μεσαίας τάξης αυξήθηκαν και ο λόγος του κεφαλαίου προς το εθνικό εισόδημα υποχώρησε. Ωστόσο, η τάση μείωσης των ανισοτήτων κράτησε μόνο στη λεγόμενη χρυσή τριακονταετία του καπιταλισμού. Από το 1975 η οικονομική ελίτ αυξάνει σταθερά το εισόδημά της, ενώ η μεσαία τάξη βρίσκεται σε στασιμότητα και έχει επωφεληθεί ελάχιστα από την αύξηση του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Η ανάλυση εστιάζει σε δύο δυνάμεις που οδηγούν στην αύξηση των ανισοτήτων. Η πρώτη δύναμη αφορά τη δυνατότητα των ανώτατων μισθωτών να διαχωρίζουν τη θέση τους από τους υπόλοιπους εργαζομένους. Ο Piketty αναφέρεται κυρίως στα ανώτατα στελέχη των μεγάλων επιχειρήσεων, τους super managers. Η δεύτερη δύναμη, την οποία ο Γάλλος οικονομολόγος εκφράζει με τη μορφή του θεμελιώδους νόμου r>g, αφορά τη σχέση του κεφαλαίου προς το εθνικό εισόδημα. Σύμφωνα με τον Piketty, το ποσοστό κέρδους του κεφαλαίου (r) τείνει να είναι μακροπρόθεσμα μεγαλύτερο από τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας (g).

Η σχέση αυτή σημαίνει ότι ο ο κληρονομημένος πλούτος αναπτύσσεται με ταχύτερο ρυθμό από το εισόδημα. Οι άνθρωποι με κληρονομημένο πλούτο χρειάζεται να αποταμιεύσουν μόνο ένα μικρό μέρος των κερδών από το κεφάλαιό τους για να δουν το κεφάλαιο αυτό να μεγαλώνει πιο γρήγορα από το σύνολο της εθνικής οικονομίας. «Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι σχεδόν αναπόφευκτο ότι ο κληρονομημένος πλούτος θα κυριαρχήσει με μεγάλη διαφορά του πλούτου που έχει αποκτηθεί από την εργασία μιας ολόκληρης ζωής και η συγκέντρωση του κεφαλαίου θα φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα, πιθανότατα ασύμβατα με τις αξιοκρατικές αρχές και αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης, που είναι θεμελιώδεις στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες» γράφει ο Piketty.

O συγγραφέας παρουσιάζει την εξέλιξη των ανισοτήτων στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, βασιζόμενος στην πρώτη και στη δεύτερη δύναμη αντίστοιχα.

Στις ΗΠΑ, το ανώτατο 1% απολάμβανε ως το 1940 πάνω το 45% του εθνικού εισοδήματος. Το 1970 το μερίδιο του πλουσιότερου 1% υποχώρησε λίγο χαμηλότερα από το 30% και το 2010 επανήλθε πάνω από το 45%.

Στη Γαλλία, στη Γερμανία και στη Βρετανία, το κεφάλαιο ήταν επτά φορές υψηλότερο από το ετήσιο εθνικό εισόδημα από το 1700 ως το 1910. Στη συνέχεια ο λόγος του κεφαλαίου προς το εθνικό εισόδημα σημείωσε μεγάλη πτώση, υποχωρώντας το 1950 στο 1,5 στη Γερμανία, στο 2,5 στη Γαλλία και στο 3 στη Βρετανία. Από το 1970 άρχισε και πάλι να αυξάνεται, φτάνοντας το 2010 λίγο πάνω από το 5 στη Βρετανία και λίγο κάτω από το 6 στη Γαλλία. Στη Γερμανία βρίσκεται κάπου στο 4.

Σημειώνεται ότι στο κεφάλαιο (έννοια που χρησιμοποιεί εναλλάξ με αυτήν του πλούτου) ο Piketty περιλαμβάνει στοιχεία ενεργητικού όπως γη, μηχανές, ρευστό, ομόλογα, μετοχές, πνευματική ιδιοκτησία και για την εποχή της νόμιμης δουλείας ακόμα και ανθρώπους.

Oι κληρονόμοι «ραντιέρηδες» και η επέλαση των «super managers»

Η επιλογή του Piketty να παρουσιάσει την εξέλιξη των ανισοτήτων στις ΗΠΑ μέσα από τη θέση του ανώτατου 1% και στην Ευρώπη μέσα από τον λόγο του κεφαλαίου (πλούτου) προς το εισόδημα δεν είναι τυχαία.

Όπως γράφει, η πρώτη δύναμη διεύρυνσης των ανισοτήτων εμφανίστηκε τις τελευταίες δεκαετίες στις ΗΠΑ. Η αμερικάνικη κοινωνία είναι κοινωνία των super stars ή των super managers, που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ανισότητα, η οποία έχει δημιουργηθεί κυρίως μέσω εισοδημάτων από εργασία και όχι από πλούτο. Αυτοί που βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας, το 1%, βρέθηκαν εκεί μέσω υψηλών μισθών και απολαβών.

Αντίθετα η δεύτερη δύναμη διεύρυνσης των ανισοτήτων διαμόρφωσε τις ευρωπαϊκές κοινωνίες στην Βelle Epoque. Πρόκειται για τις κοινωνίες του πατρογονικού καπιταλισμού και των «ραντιέρηδων», όπου η κληρονομιά είναι πολύ σημαντική και η συγκέντρωση του πλούτου υπερβολικά υψηλή.

Πίσω στη χρυσή εποχή του καπιταλισμού

Η βασική θέση του Piketty για τις δυνάμεις διεύρυνσης των ανισοτήτων και η επιλογή να χρησιμοποιήσει τη λέξη «Κεφάλαιο» για τον τίτλο δεν πρέπει να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τάσσεται υπέρ της εγκατάλειψης του μοντέλου της ελεύθερης αγοράς για κάποια άλλη μορφή οικονομίας.

Σε συνέντευξή του στο ΝewStatesman δήλωσε ότι δεν έχει διαβάσει ποτέ πραγματικά το «Κεφάλαιο» του Μαρξ και ότι η σκέψη του Γερμανού φιλοσόφου δεν είχε καμία επίδραση στο έργο του. Σε αντίθεση με τον Μαρξ ο Piketty δεν πιστεύει στο αποκαλυπτικό τέλος του καπιταλισμού και υποστηρίζει ότι υπάρχει μια μέση οδός για τη μείωση των ανισοτήτων και την επίτευξη μεγαλύτερης αρμονίας μεταξύ των τάξεων.

«Δυστυχώς για τους ανθρώπους που παγιδεύτηκαν σε αυτά τα ολοκληρωτικά πειράματα, το πρόβλημα ήταν πως η οικονομία της αγοράς και η ιδιωτική περιουσία δεν χρησιμεύουν μόνο στη διασφάλιση της κυριαρχίας του κεφαλαίου πάνω σε αυτούς που δεν έχουν να πουλήσουν τίποτε άλλο πέρα από την εργατική τους δύναμη. Διαδραματίζουν και έναν σημαντικό ρόλο στην οργάνωση των ενεργειών εκατομμυρίων προσώπων και δεν είναι τόσο εύκολο να κάνουμε χωρίς αυτές. Οι ανθρώπινες καταστροφές του σοβιετικού τύπου κεντρικού σχεδιασμού το δείχνουν αυτό ξεκάθαρα» γράφει ο Piketty.

Στο τελευταίο μέρος του «Capital in the 21st century» προτείνει μέτρα όπως η αύξηση της φορολογίας για τα ανώτατα εισοδήματα και η επιβολή ενός προοδευτικού φόρου περιουσίας.

Συγκεκριμένα, ο Piketty τάσσεται υπέρ μιας προοδευτικής φορολογίας εισοδημάτων, με τον ανώτατο φόρο να αγγίζει ως και το 80% για το κορυφαίο 1% ή 0,5%. Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας τόσο υψηλός φόρος σε εισοδήματα από $500.000 ως $1 εκατ. όχι μόνο δεν θα μείωνε την ανάπτυξη, αλλά θα οδηγούσε σε πιο δίκαιη διανομή. Η έρευνα του Piketty δείχνει ότι οι υπερβολικά υψηλές αμοιβές των στελεχών μετά τη δεκαετία του 1980 δεν δικαιολογούνται από την αύξηση της παραγωγικότητας.

Η ιδέα πίσω από έναν τέτοιο φόρο δεν είναι ότι θα αποφέρει πολλά έσοδα στην κυβέρνηση, αλλά ότι θα περιορίσει τα κίνητρα των στελεχών να ζητούν υπερβολικά υψηλές αμοιβές και θα οδηγήσει αυτόματα σε αύξηση των αμοιβών στις κατώτερες μισθολογικές βαθμίδες, από τη στιγμή που δεν θα υπάρξει κάποια επίπτωση στην ανάπτυξη.

Παράλληλα, ο Piketty προτείνει την επιβολή ενός παγκόσμιου φόρου στο κεφάλαιο. O φόρος θα ξεκινά από πολύ χαμηλά για μικρές περιουσίες και θα φτάνει στο 5% - 10% για περιουσίες που ανέρχονται σε δισεκατομμύρια δολάρια. Κατά τον ίδιο, ο φόρος στο κεφάλαιο είναι η καλύτερη απάντηση στην ανισότητα του r>g.

Οι επικρίσεις από «αριστερά» και «δεξιά»

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία για το «Capital in the 21st century» είναι ο πραγματικά τεράστιος αριθμός των κριτικών που δημοσιεύτηκαν το τελευταίο διάστημα σε εφημερίδες, ακαδημαϊκά περιοδικά και blogs.

Την άποψή τους για το βιβλίο κατέθεσαν σχεδόν όλα τα μεγάλα ονόματα της οικονομικής επιστήμης, από τον Krugman και τον Rogoff, μέχρι τον James Galbraith και τον νομπελίστα Robert Solow. Στην πλειονότητά τους οι κριτικές είναι από θετικές ως διθυραμβικές.

Ωστόσο είναι πολλοί αυτοί που έχουν εντοπίσει σημαντικές αδυναμίες στο «Capital in the 21st century» και έχουν παρουσιάσει επιχειρήματα ενάντια στις θέσεις του Piketty. Από τα επιχειρήματα αυτά, είναι ενδιαφέρον να διακρίνει κανείς αυτά που προέρχονται από τα «αριστερά» και από τα «δεξιά». Η διάκριση αυτή είναι φυσικά απλώς ενδεικτική και έχει ως στόχο να καταγράψει τον πολιτικό αντίκτυπο που έχει το βιβλίο του Piketty.

O χρηματοοικονομικός τομέας και ο ευρύτερος ρόλος του κράτους

Η κριτική του Paul Krugman στους NYT για το «Capital in the 21st century» μόνο διθυραμβική μπορεί να χαρακτηριστεί. Ο νομπελίστας οικονομολόγος αναφέρει ότι ο Piketty έγραψε ένα εξαιρετικά σημαντικό βιβλίο, το οποίο μεταμόρφωσε την ακαδημαϊκή συζήτηση για τον πλούτο και την ανισότητα.

Αλλά ο Krugman επισημαίνει πως ανεξάρτητα από το πόσο σημαντικό είναι το βιβλίο, ο Piketty δεν δίνει όση βαρύτητα θα έπρεπε στον ρόλο του χρηματοοικονομικού τομέα στην αύξηση των ανισοτήτων.

Σε συνέντευξή του στο περιοδικό NewStatesman o Piketty δέχεται την κριτική του Krugman. «Ναι πιστεύω πως έπρεπε να δώσω μεγαλύτερη έμφαση στα χρηματοοικονομικά, αν και μίλησα για τη χρηματοοικονομική απορρύθμιση. Ίσως έπρεπε να κάνω κάτι παραπάνω. Ο Paul Krugman έχει δίκιο σε αυτό. Ένα ζήτημα είναι η αύξηση των απολαβών στον χρηματοοικονομικό τομέα. Το άλλο ζήτημα έχει να κάνει με το γεγονός ότι η απορρύθμιση έχει αυξήσει την ανισότητα στην πρόσβαση καλών ποσοστών κέρδους», ανέφερε.

Ωστόσο, η πιο συχνή αντίρρηση στο βιβλίο του Piketty δεν αφορά τον ρόλο του χρηματοοικονομικού τομέα, αλλά την πρότασή του για έναν παγκόσμιο φόρο στο κεφάλαιο (ή στον πλούτο). Πολλοί υποστηρίζουν πως η πρόταση αυτή δεν είναι ρεαλιστική και δεν μπορεί να εφαρμοστεί στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο. Από τη στιγμή που όσοι έχουν συσσωρεύσει πλούτο έχουν και μεγαλύτερη πολιτική επιρροή θεωρούν ότι είναι ουτοπικό να πιστεύει κανείς πως μπορεί να εφαρμοστεί ένας τέτοιος φόρος. Παράλληλα εκφράζουν την άποψη ότι ο Piketty εστιάζει υπερβολικά στη φορολογία και αγνοεί τον ευρύτερο ρόλο που μπορεί να έχει η κυβέρνηση στην προώθηση πιο εξισωτικών αποτελεσμάτων.

Μια άλλη ένσταση κατά του Piketty έχει να κάνει με τη θέση του ότι το ποσοστό κέρδους του κεφαλαίου θα συνεχίσει να αυξάνεται περισσότερο από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ. Ο νομπελίστας οικονομολόγος Robert Solow έγραψε ότι ο Piketty προσφέρει ιστορικά στοιχεία για τις τάσεις που έχουν επικρατήσει μέχρι σήμερα, αλλά δεν αποδεικνύει γιατί αυτό θα ισχύσει και στο μέλλον.

Μια άλλη κριτική από τα αριστερά εστιάζει στον ορισμό του κεφαλαίου από τον Piketty. Οικονομολόγοι όπως ο James Galbraith ασκούν κριτική στον νεοκλασικό ορισμό του κεφαλαίου από τον Piketty, ως ένα άθροισμα φυσικών αντικειμένων. Σύμφωνα με τον Galbraith ο ορισμός αυτός δεν συλλαμβάνει την ουσία του κεφαλαίου, η οποία είναι «η εξουσία που δίνει στους καπιταλιστές να λαμβάνουν αποφάσεις και η υπεραξία που λαμβάνουν από την εργασία».

Η αξία των super managers και oι αναπτυσσόμενες χώρες

Ένα βιβλίο για την ανισότητα που προτείνει αύξηση των φόρων για τα ανώτερα εισοδήματα είναι λογικό να προκαλέσει αντιδράσεις από τη «δεξιά». Πέρα από τις φωνές πανικού που προειδοποιούσαν για τη μόλυνση του δημόσιου λόγου από μαρξιστές επαναστάτες, οι αντιδράσεις αυτές μπορούν να συνοψιστούν στα εξής σημεία:

Πρώτον, oι υψηλές αμοιβές των ανώτατων στελεχών είναι δικαιολογημένες και αντανακλούν την παραγωγικότητα και τα ταλέντα τους. Οι πολύ υψηλοί μισθοί δεν είναι το αποτέλεσμα μεγαλύτερης επιρροής στα διοικητικά συμβούλια, αλλά της αξίας των super managers σε μια σύγχρονη επιχείρηση. Καταλυτικός εδώ θεωρείται ο ρόλος της ψηφιακής τεχνολογίας. Η ψηφιακή τεχνολογία αυξάνει το οριακό προϊόν των πιο ικανών σε όλα τα επιχειρηματικά πεδία, δημιουργώντας μια παγκόσμια ελίτ super stars που ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους χάρη στα ταλέντα τους.

Δεύτερον, ο Piketty υποτιμά τη συμβολή που θα έχουν στην παγκόσμια οικονομία αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, η οποία μπορεί να κρατήσει τον ρυθμό ανάπτυξης υψηλότερα για την επόμενη εκατονταετία.

Tρίτον, το «Capital in the 21st century» δεν λαμβάνει υπόψη άλλους λόγους για τους οποίους αυξάνεται το ποσοστό κέρδους του κεφαλαίου και η ανισότητα, όπως η μαζική εισροή φθηνής εργασίας από αναπτυσσόμενες χώρες στις παγκόσμιες αγορές ή χρήση νέου τύπου ρομπότ στην παραγωγή.

Τέταρτον, ο Γάλλος οικονομολόγος κατηγορεί τον καπιταλισμό για αύξηση των ανισοτήτων, αλλά εστιάζει μόνο στις ανεπτυγμένες χώρες. Ωστόσο, σε παγκόσμιο επίπεδο οι ανισότητες έχουν συρρικνωθεί και αυτό οφείλεται στον καπιταλισμό. «Η ίδια μηχανή που έχει αυξήσει τις ανισότητες στις πλούσιες χώρες έχει κάνει το παιχνίδι πιο δίκαιο για δισεκατομμύρια ανθρώπους στον κόσμο» γράφει ο Kenneth Rogoff στην κριτική του για το βιβλίο.

H διαμάχη με τους Financial Times 

Tην περασμένη εβδομάδα ο οικονομικός συντάκτης των F.T. Chris Giles υποστήριξε πως το βιβλίο περιέχει λάθη στη μέθοδο ανάλυσης των στατιστικών στοιχείων. To δημοσίευμα προκάλεσε αμέσως αντιδράσεις.«Όχι τόσο γρήγορα με αυτό το νόμπελ» έγραψε στο twitter o συνάδελφος του Giles στους F.T. Clive Crook. «Αυτό είναι μεγάλο λαβράκι αν είναι αλήθεια: Λάθος τα δεδομένα του Piketty;» έγραψε ο Τim Fernholz του Quarz.

Σύμφωνα με τον κ. Giles τα λάθη αυτά υπονομεύουν το συμπέρασμα του Piketty ότι η οικονομική ανισότητα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ οδεύει σε επίπεδα που δεν έχουν εμφανιστεί από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την διόρθωση των λαθών αυτών, «τα βασικά συμπεράσματα του βιβλίου -ότι η εισοδηματική ανισότητα έχει αρχίσει να αυξάνεται τα τελευταία 30 χρόνια και ότι οι ΗΠΑ έχουν πιο άνιση διανομή του πλούτου από την Ευρώπη- δεν φαίνεται να ισχύουν» γράφει ο κ. Giles.

O συντάκτης των F.T. χρησιμοποίησε τα υπολογιστικά φύλλα του excel που έχει δημοσιεύσει ο Piketty στην ιστοσελίδα του.

Σε επιστολή του στη βρετανική οικονομική εφημερίδα ο κ. Piketty έγραψε πως δημοσίευσε τα στοιχεία «για να προωθήσει έναν ανοιχτό διάλογο για αυτά τα σημαντικά και ευαίσθητα ζητήματα υπολογισμού».

Σε mail του στο Bloomberg χαρακτήρισε την ανάλυση των F.T. απλώς γελοία και τόνισε πως δεν υπάρχει κάποιο λάθος στη δουλειά του. Στο AFP ανέφερε ότι «εκεί που οι F.T. δεν είναι ειλικρινείς είναι όταν υποστηρίζουν ότι αυτό αλλάζει κάτι στα συμπεράσματα που βγάζω, όταν στην πραγματικότητα δεν αλλάζει τίποτα.
Οι πιο πρόσφατες μελέτες απλώς επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματά μου, χρησιμοποιώντας διαφορετικές πηγές».

Στις 28 Μαΐου ο κ. Piketty δημοσίευσε μια ολοκληρωμένη απάντηση 4.400 λέξεων στην κριτική των F.T. Στην απάντηση αυτή αναφέρει μεταξύ άλλων: «Πρώτον, δεν βρήκα την κριτική των F.T. ιδιαίτερα εποικοδομητική. Οι F.T. υποστηρίζουν ότι έκανα λάθη και σφάλματα στους υπολογισμούς μας, το οποίο είναι απλώς λάθος, όπως δείχνω. Οι διορθώσεις που προτείνουν οι F.T. (και με τις οποίες διαφωνώ) είναι ως επί το πλείστον επουσιώδεις και δεν επηρεάζουν τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις και τη γενικότερη ανάλυσή μου, αντίθετα από ό,τι υποστηρίζουν οι F.T. Eπιπλέον, οι διορθώσεις των F.T. που είναι κάπως πιο σημαντικές βασίζονται σε μεθοδολογικές επιλογές που είναι κάπως (μην πω τουλάχιστον) συζητήσιμες».

Ο κ. Krugman έγραψε στο blog του στους NYT πως ο κ. Piketty οφείλει να απαντήσει στις ερωτήσεις που θέτει ο συντάκτης των F.T., αλλά σε καμία περίπτωση δεν τίθεται θέμα για τα συμπεράσματα του Γάλλου οικονομολόγου. 

«Είμαι σίγουρος ότι τέτοια λάθη συμβαίνουν όλη την ώρα. Τις περισσότερες φορές είναι έντιμα λάθη που δεν αλλάζουν τα βασικά συμπεράσματα» ανέφερε ο Dani Rodrik, καθηγητής στο Princeton.

«Πιστεύω ότι ο Piketty πρέπει να εξηγήσει κάποια πράγματα, όπως γιατί έγιναν οι προσαρμογές», υποστήριξε ο Branko Milanovic, επισκέπτης καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και οικονομολόγος στην Παγκόσμια Τράπεζα.

http://www.euro2day.gr/specials/topics/article/1214854/thomas-piketty-o-karl-marx-toy-21oy-aiona.html

_________________________________________

Το σημείωσα όταν πρωτοέγραψα για τον Πικετύ:

Στην Ελλάδα αναπαράγεται εδώ και δεκαετίες το ακόλουθο κλισέ

"Για να βγάλεις λεφτά πρέπει είτε να κληρονομήσεις είτε να καλοπαντρευτείς ή να κλέψεις (νόμιμα ή όχι)"

Όσον αφορά τον Μαρξ, υπάρχουν σημερινοί μελετητές του, πχ ο Wolff, ο οποίος ήταν και καθηγητής των Παπανδρέου - Σαμαρά, που έχουν δημιουργήσει τις βασικές καμπύλες και διακρίνεται το μοτίβο που περιγράφει ο Πικετύ: "κάτι συνέβη" από τη δεκαετία του '70 και από τότε η αμοιβή της εργασίας δεν ακολουθεί την παραγωγικότητά της.

ας μην συνεχίσουμε με υποανάπτυκτα πράγματα όπως πετρέλαιο και χρέος

τραπεζίτες και πολιτικοί (και σεχ)

Αντιγραφή από τους έγκυρους ΔΟΨ

Θύελλα από ηχογραφημένη συνομιλία

Πολωνία: Συμφωνία κάτω από το τραπέζι κυβέρνησης-κεντρικού τραπεζίτη

Βαρσοβία

Η δημοσίευση σε πολωνικό περιοδικό μιας συνομιλίας μεταξύ του υπουργού Εσωτερικών και του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Πολωνίας, η οποία καταγράφηκε εν αγνοία τους, προκάλεσε θύελλα πλήττοντας την κεντροδεξιά κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ. Ο κεντρικός τραπεζίτης της χώρας είχε ζητήσει την αποπομπή του υπουργού Οικονομικών, και όπως φαίνεται το χατίρι του έγινε.

Στην επίμαχη συνομιλία, η οποία πραγματοποιήθηκε σε εστιατόριο της Βαρσοβίας το περασμένο καλοκαίρι, ο υπουργός Μπαρτλομίε Σιενκιέβιτς προσπαθούσε να πείσει τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Μάρεκ Μπέλκα να υποστηρίξει τη δημοσιονομική πολιτική της κυβέρνησης. 

Ο Μπέλκα συμφώνησε υποθετικά, ζητώντας σε αντάλλαγμα την παραίτηση του τότε υπουργού Οικονομικών Γιάτσεκ Ροστόβσκι, ο οποίος πράγματι απομακρύνθηκε από τη θέση του στη συνέχεια.

«Σε αυτήν την κατάσταση, με συγχωρείς, επιβάλλεται η παραίτηση του υπουργού Οικονομικών. Μετά θα έρθει ένας νέος υπουργός -δεν είμαι υποχρεωμένος να σας πω ποιος μπορεί να είναι, υπάρχουν ονόματα και άνθρωποι στη χώρα ... Και θα γίνει ό,τι είναι απαραίτητο για να αποτραπεί...» η νίκη της αντιπολίτευσης, φέρεται να δήλωσε ο κεντρικός τραπεζίτης σύμφωνα με την ηχογραφημένη συνομιλία.

«Αλλά αυτό πρέπει να γίνει το αργότερο οκτώ μήνες πριν από τις εκλογές» φέρεται να απάντησε ο υπουργός Σιενκιέβιτς.

Στις 20 του περασμένου Νοεμβρίου, ο υπουργός Ροστόβσκι αποπέμφθηκε ύστερα από έξι χρόνια δουλειάς από τον πρωθυπουργό στο πλαίσιο ενός μεγάλου ανασχηματισμού του υπουργικού συμβουλίου. Στη θέση του διορίστηκε ένας νεαρός οικονομολόγος, ο 38χρονος Ματέους Στούρεκ της ολλανδικής τράπεζας ING.

Το πολωνικό περιοδικό Wprost γράφει ότι διαθέτει και άλλες ηχογραφημένες συνομιλίες ενοχοποιητικές για μέλη της κυβέρνησης Τουσκ.

«Είναι μια θλιβερή υπόθεση» απάντησε ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ στο λογαριασμό του στο Twitter, ανακοινώνοντας ότι θα σχολιάσει τις αποκαλύψεις σε συνέντευξη Τύπου που θα δώσει αύριο το απόγευμα.

Σε ανακοίνωσή της η κεντρική τράπεζα της Πολωνίας (NBP) ανέφερε ότι πρόκειται για καταγραφή ιδιωτικής συνομιλίας.

«Από τη σχεδόν δίωρη συζήτηση, δημοσιεύθηκαν μόνο λίγα λεπτά συνομιλίας, με αποσπασματικές κουβέντες, που ήταν εκτός του πλαισίου της συζήτησης η οποία αφορούσε τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος» ανέφερε η ΝΒΡ η οποία χαρακτήρισε τις αποκαλύψεις «χειραγωγούμενες για να δώσουν την εντύπωση ότι ο διοικητής υπερέβη τις εξουσίες του, κάτι το οποίο ουδέποτε συνέβη».

Η αντιπολίτευση ζήτησε ήδη την παραίτηση της κυβέρνησης μετά την υπόθεση αυτή.

«Η μόνη δυνατή λύση είναι η άμεση παραίτηση της κυβέρνησης» δήλωσε ο Μάριους Μπλάστακ, βουλευτής του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης Νόμος και Δικαιοσύνη, του Γιαροσλάβ Καζίνσκι.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ/Reuters/Γαλλικό

________________________________________

Είναι βέβαιο ότι στα εγχώρια θα έχουμε Χ Χφορές τέτοια σκηνικά

Λογικά θα παίζει και το σεχ, όπως στη φάση Ζαχόπουλου

Βιβλίο Ζήγρα: Η Σταμάτη-αράχνη που ήθελε γκόμενο υπουργό και η στυτική λειτουργία

Ο "...άκης" και η "Αντουανέτα" είναι οι πρωταγωνιστές του βιβλίου που ετοιμάζει ο εξάδελφος του καταδικασμένου υπουργού Άκη Τσοχατζόπουλου Νίκου Ζήγρα.

Στο βιβλίο, αποσπάσματα του οποίου εξασφάλισε και δημοσιεύει το “ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ” που κυκλοφορεί, περιγράφεται όλο το παρασκήνιο του μαύρου χρήματος, της μίζας και των δωρωδοκιών όπως τα έζησε ως δεξί χέρι του πρώην υπουργού ο μεταμεληθείς Νίκος Ζήγρας, αλλά και η ιστορία της γνωριμίας με τη δεύτερη σύζυγό του, την οποία χαρακτηρίζει "αράχνη που ήθελε γκόμενο υπουργό".

Mια... αράχνη που κατάφερε ακόμα και να "αποκαταστήσει" το... πρόβλημα στυτικής δυσλειτουργίας του Άκη, πρόβλημα που του προκαλούσε ο φόρτος εργασίας και η σύζυγός του Άγκελα: "Είναι ακόμα παντρεμένος με την Άγκελα... μια νεαρή αράχνη όμως, η Αντουανέτα, καταφέρνει να του γίνει απαραίτητη για το υπόλοιπο της ζωής του", γράφει χαρακτηριστικά στα αποσπάσματα του βιβλίου του ο Νίκος Ζήγρας. Και σε άλλο σημείο: "η Αντουανέτα είναι αχόρταγη στις αγορές της απ' όπου κι αν περνά. Δεν έχει καμία απολύτως συναίσθηση του χρήματος". Περιγράφει επίσης τις... "επιδρομές" της... "Αντουανέτας" σε Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Παρίσι, Ιταλία και Ελβετία και τις αθρόες αγορές κοσμημάτων που πλήρωνε μετρητοίς...

Ο Νίκος Ζήγρας στο βιβλίο του μιλά για την αγάπη της Αντουανέτας στις χαρτορίχτρες, στα μέντιουμ και τις σπατάλες ενώ αποκαλύπτει πώς ένα άγνωστο ως τώρα κύκλωμα τραπεζιτών νομιμοποιούσε τις μίζες που δίνονταν για τα εξοπλιστικά: "Ο Ζαφείρης έχει δημιουργήσει ένα κλειστό κύκλωμα που λειτουργεί με υπαλλήλους της ελβετικής τράπεζας", λέει χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων.

Στο βιβλίο περιγράφεται ακόμα η απόπειρα "εκπαίδευσης" της Αντουανέτας στο Λονδίνο, στους καλούς τρόπους και την "αριστοκρατική" συμπεριφορά, ενώ αναφέρεται και στο πώς ο ...άκης έγινε υπουργός μετά από απαίτησή της. Τέλος, μιλά και για τους βουλευτές του κόμματός του, οι περισσότεροι από τους οποίους "γνώριζαν πολύ καλά πως ο ...άκης τα παίρνει από παντού και απ' όλους".

http://news247.gr/eidiseis/koinonia/vivlio_zhgra_h_stamath-araxnh_poy_hthele_gkomeno_ypoyrgo_kai_h_stytikh_leitoyrgia.2846100.html

__________________________________________

Στη πρώτη είδηση όλοι κουνάνε το κεφάλι τους και σιγοψιφυρίζουν στο διπλανό τους ένα "βλέπεις τι γίνεται..."

Το δεύτερο μέρος του ποστ τρέχουν όλοι να το αγοράσουν τη Κυριακή... και να τραφούν βέβαια, ιδρώνοντας τη μασχάλη κ το βρακάκι τους

Ένα σκληρό πολιτικό παιγνίδι με θύμα τα λεφτά μας!

Δευτέρα, 16 Ιουνίου 2014 - 00:03

Η είδηση είχε ταξιδεύσει με συνωμοτικό τρόπο σε ξένα μέσα ενημέρωσης: "Οι ελληνικές τράπεζες χρειάζονται άμεσα 20 δισ. ευρώ". Το ποσό τελικά κλείδωσε στα 6,5 δισ. ευρώ, έπειτα από σκληρά παζάρια και αφού χρειάστηκε οι μεγάλες ελεγκτικές εταιρείες του εξωτερικού να στηρίξουν έμπρακτα το light σενάριο των 6,5 και όχι το ακραίο των 20 δισ. ευρώ. Ήταν μία μάχη που κερδήθηκε και η κάλυψη του ποσού στις αυξήσεις κεφαλαίου στην συνέχεια θεωρήθηκε άθλος. Είναι σαφές ότι τα 20 δισ. ευρώ ήταν συμβόλαιο θανάτου! Το μεγάλο μυστικό του ελληνικού τραπεζικού συστήματος είναι οι υψηλές του επισφάλειες. Όταν ένα στα δύο δάνεια είναι κόκκινο, τότε τα stress test θα τείνουν να βγάλουν σταδιακά όλα αυτά τα σκουπίδια στην επιφάνεια. Το θέμα είναι σε τι χρόνο. Αν κάποιος ζητούσε σήμερα από τις τράπεζες να βρουν 40 δισ. ευρώ θα ήταν σαν να ζητούσε να βγει η χώρα από το ευρώ. Το θέμα είναι ότι τα 20 δισεκατομμύρια δεν μπορούσαν να τα βρουν οι τράπεζες. Κι αυτό, επίσης, το ήξεραν. Ήθελαν, όμως, να ξεκινήσει ένας ασφυκτικός κύκλος πιέσεων που θα οδηγούσε τις ελληνικές τράπεζες στην απόφαση να πουλήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία στο εξωτερικό και να οπισθοχωρήσουν και πάλι εντός των ελληνικών συνόρων. Κι επειδή δεν ήθελαν να το διαδώσουν οι ίδιοι οι τροϊκανοί, το έκαναν μέσω πολιτικών κύκλων στην Αθήνα, με τους οποίους και διατηρούν στενές σχέσεις. Η μείωση της οικονομικής και πολιτικής ισχύος της Ελλάδας στην περιοχή είναι κομβικής σημασίας για τους "φίλους" μας. Με ένα σμπάρο πετυχαίνουν πολλά τρυγόνια. Πρώτα απ΄ όλα μειώνουν την εξάρτηση της ευρύτερης περιοχής από τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, η Ελλάδα μέσω των επιχειρήσεων ασκεί ακόμη πολιτική επιρροή στην περιοχή. Επίσης, οι Γερμανοί εξυπηρετούν με αυτό τον τρόπο και τους Τούρκους, οι οποίοι χρόνια τώρα επιδιώκουν να αλλάξουν οι συσχετισμοί στην περιοχή προς όφελός τους. Η εξαγορά των τραπεζών στα Βαλκάνια, έστω και σε μεταγενέστερο χρόνο, είναι θέμα κομβικής σημασίας για τους Τούρκους, στα πλαίσια των προσπαθειών τους για ηγεμόνευση στην περιοχή. Και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο κύκλος των πιέσεων έχει ήδη ξεκινήσει εδώ και καιρό με την Εθνική Τράπεζα και με την περίπτωση της Finasbank... Η προηγούμενη "επίθεση" αποκρούστηκε. Όχι χωρίς κόστος. Λέγεται ότι ενεπλάκη ο ίδιος ο κ. Σόιμπλε. Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν αυτό είναι αλήθεια ή όχι. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι και η νέα ηγεσία της Τράπεζας της Ελλάδας γνωρίζει τα θέματα και ότι θα χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα όπλα της για να αποφύγει αυτές τις παγίδες. Το αμέσως ακόλουθο ερώτημα είναι το "ως πότε" και με δεδομένο ότι η εποπτεία των τραπεζών φεύγει από τις Κεντρικές Τράπεζες και περνάει από το προσεχές Φθινόπωρο σε χέρια ενός νέου πανευρωπαϊκού οργανισμού. Ας προσέξουμε λοιπόν το εξής: Ένας οργανισμός που θα ασκεί την εποπτεία όλων των ευρωπαϊκών τραπεζών θα ακολουθεί ίδιους όρους και κανόνες για όλους. Δεν θα μπαίνουν εύκολα στην εξίσωση πολιτικά δεδομένα, όπως συμβαίνει σήμερα με την τρόικα. Αν η προηγούμενη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδας, για παράδειγμα, είχε δεχτεί το σενάριο των 20 δισεκατομμυρίων ευρώ, αυτό σημαίνει ότι θα δεχότανε και ένα δυσχερές σενάριο. Τι έλεγε αυτό το σενάριο; Οι πληροφορίες μας υποστηρίζουν ότι το σενάριο αυτό ήταν μία ωμή επέμβαση στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Σύμφωνα, λοιπόν, με το δυσμενές σενάριο που κάποιοι έσπευσαν να το διαδώσουν στο εξωτερικό για προσφέρουν τις καλές τους υπηρεσίες στην τρόικα, υποστήριζε ότι η κατάσταση θα γινότανε πολύ δύσκολη για την Οικονομία της χώρας αν αύξανε την πολιτική της δύναμη η αριστερά και γινότανε ορατή η προοπτική της ανέλιξής της στην εξουσία. Πως θα μπορούσε να δεχτεί ένα τέτοιο σενάριο ελληνική διοίκηση της ΤτΕ; Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι πάει και τελείωσε. Η πίεση για την πώληση περιουσιακών στοιχείων των ελληνικών τραπεζών στο εξωτερικό θα συνεχιστεί. Κι επειδή γνωρίζουν ότι η καλύτερη ευκαιρία τους είναι στα επόμενα stress test, η πίεση θα αυξηθεί σημαντικά στις επόμενες εβδομάδες. Πόσα θα είναι τα χρήματα που θα βγουν αυτή την φορά; Ένα ποσό της τάξης των 3 δισ. ευρώ είναι διαχειρίσιμο. Ένα ποσό της τάξης των 9 δισ. ευρώ δεν θα είναι. Μπορεί να έρθει να επιβεβαιώσει το αρχικό ποσό που ήθελαν στην τρόικα, αλλά όλοι ξέρουμε ότι δεν θα συγκεντρωθεί εύκολα από τις τράπεζες. Πόσο μάλλον όταν την ίδια ώρα κι άλλες τράπεζες στην Ευρώπη θα αναζητούν κεφάλαια. Ως Έλληνες πολίτες και πραγματικοί ιδιοκτήτες των περισσοτέρων τραπεζών θα θέλουμε τότε να ξέρουμε ποιό θα είναι το δυσμενέστερο σενάριο και τι ακριβώς αυτό θα προβλέπει. Τι θα λέει; Ότι οι ελληνικές τράπεζες θα χρειαστούν περισσότερα κεφάλαια επειδή θα έχουμε διαμάχη με τους Αιγύπτιους για τις ΑΟΖ ή λόγω πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα; Και ποιές θα είναι αυτές οι πολιτικές εξελίξεις που θα είναι τόσο άσχημες για την τρόικα; Εκτός κι αν το έχουν πάρει απόφαση ότι αυτό ήταν και τελείωσε. Ότι θα κάνουμε μια μεγάλη υποχώρηση, πιστεύοντας ότι θα είναι και η τελευταία. Αν είναι έτσι μπορούμε να καταλάβουμε και την αγωνία να "συγχωνεύσουν" την ΤτΕ με το ΤΧΣ, καθώς τα 9 δισ. των stress test (ένα υψηλό νούμερο) θα φέρει και πάλι το ΤΧΣ να έχει περισσότερες μετοχές στις τράπεζες. Κι αν την ίδια στιγμή η ΤτΕ έχει απολέσει το ελεγκτικό της έργο, τότε η προίκα του ΤΧΣ, η περιουσία του ελληνικού λαού, θα είναι πολύτιμη στα παιγνίδια εξουσίας των επόμενων πέντε ετών... Θανάσης Μαυρίδης  http://www.capital.gr/Articles.asp?id=2041001 _________________________________________ Αν ο Μαυρίδης γράφει τέτοια... δείτε και την επόμενη ανάρτηση

«Στο τέλος τελείως μόνος», γράφει η FAZ για τον Γ.Παπανδρέου

«Στο τέλος, τελείως μόνος» είναι ο τίτλος ολοσέλιδου άρθρου που δημοσιεύεται σήμερα στην εφημερίδα «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Τσάιτουγκ» (Frankfurter Allgemeine Zeitung) και αναφέρεται στον πρώην πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου και στα γεγονότα που οδήγησαν στην παραίτησή του, το 2011. Στο άρθρο περιλαμβάνονται δηλώσεις του κ. Παπανδρέου, ενώ περιγράφονται τα γεγονότα των Κανών και ο ρόλος των εμπλεκόμενων εντός και εκτός Ελλάδας.

«Ως πρωθυπουργός της Ελλάδας, ο Γιώργος Παπανδρέου, βρισκόταν επί δύο χρόνια στο κέντρο της ευρωκρίσης. Ένα δημοψήφισμα επρόκειτο να ξεκαθαρίσει την περαιτέρω πορεία- και έφερε την πτώση του» αναφέρει ο συντάκτης και ξεκινά την αφήγηση από τη συμφωνία για το δεύτερο πακέτο στήριξης και το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, για να περιγράψει ως «χάος» την κατάσταση στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης, τον Οκτώβριο του 2011 και να επισημάνει ότι αντίστοιχη ήταν η κατάσταση σε όλη την Ελλάδα, όπου δέχθηκαν επιθέσεις μέλη του ΠΑΣΟΚ, με τους τότε ηγέτες της αντιπολίτευσης Αντώνη Σαμαρά και Αλέξη Τσίπρα να στηρίζουν τις διαδηλώσεις.

«Το μήνυμα των διαμαρτυρόμενων είναι ξεκάθαρο» αναφέρεται σε ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ: «Σταματήστε την καταστροφή της κοινωνίας μας, σταματήστε την πτώση της χώρας μας, ας αγωνιστούμε για την αξιοπρέπειά μας». «Ο κ. Σαμαράς, σήμερα πρωθυπουργός, καταδικάζει την παρεμπόδιση της παρέλασης ως το λάθος μέσο αντίστασης εναντίον μιας "αξιοκαταφρόνητης κυβέρνησης", δείχνει όμως κατανόηση. Οι "κοινωνικές εκρήξεις" προκλήθηκαν από την "καταστροφική κυβέρνηση" του ΠΑΣΟΚ. Όλοι οι επικεφαλής της αντιπολίτευσης λένε ότι το Μνημόνιο είναι προδοσία» επισημαίνει ο συντάκτης.

«Ήταν μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης αποκαλούσαν το Μνημόνιο, καταστροφικό και εμένα, προδότη. Προσθέστε σε αυτό έναν μεγάλο φόβο μεταξύ των ολιγαρχών της χώρας, διότι το τραπεζικό σύστημα επρόκειτο να τεθεί, λόγω της ανακεφαλαιοποίησης, υπό αυστηρότερη επιτήρηση. Είχα όλους εναντίον μου. Ακόμη και στο κόμμα μου, το οποίο αναγκάστηκε να σηκώσει όλο το βάρος εντελώς μόνο του, βρισκόμουν ενώπιον μιας πολύ δύσκολης κατάστασης» αναφέρει ο κ. Παπανδρέου, μιλώντας στην εφημερίδα.

«Οι αντίπαλοί του (σσ: του κ. Παπανδρέου) ήταν τα άλλα κόμματα, τα συνδικάτα, οι δημόσιοι υπάλληλοι και βουλευτές του κόμματός του, οι οποίοι δεν τολμούσαν πλέον να βγουν στον δρόμο στις εκλογικές τους περιφέρειες και δεν ήθελαν πια να στηρίξουν τις μεταρρυθμίσεις. Επιπλέον, υπήρξε πίεση από το εξωτερικό. Η τρόικα και οι αρχηγοί των κυβερνήσεων της ευρωζώνης γίνονταν ανυπόμονοι, διότι οι επιτυχίες στην Ελλάδα έμεναν πίσω. Η Αθήνα υποσχόταν, αλλά δεν υλοποιούσε, έλεγαν» σημειώνει ο συντάκτης και αναφέρεται στις αγορές, ως τον μεγαλύτερο αντίπαλο του κ. Παπανδρέου. «Ο κ. Παπανδρέου δεν καταλάβαινε πολλά από τις αγορές. Ως υπουργός Εξωτερικών, ήταν στη δεκαετία του '90 ο αρχιτέκτονας της ελληνοτουρκικής πολιτικής κατευνασμού, είχε ασχοληθεί με τα Βαλκάνια και είχε διαμορφώσει τις σχέσεις της Αθήνας με τον αραβικό κόσμο. Σπρεντς, κρατικά ομόλογα και αξιολογήσεις δεν ήταν ο τομέας εξειδίκευσής του. Για τον ίδιο, η οικονομία υπήρχε για να χρηματοδοτεί λογική εξωτερική πολιτική, αλλά τον Οκτώβριο του 2011, ο Γιώργος Παπανδρέου στεκόταν μόνος στη μια γωνία του ρινγκ και στην άλλη γωνία στέκονταν τρομακτικές και παντοδύναμες οι αγορές. Ο Παπανδρέου έπρεπε να τις αντιμετωπίσει, αλλά στην ίδια του τη χώρα τον κρατούσαν και από τα δυο χέρια. "Είχα αντιληφθεί ότι δεν μπορούσαμε να συνεχίσουμε έτσι. Ως διέξοδο είχα δύο δυνατότητες- έναν συνασπισμό ή ένα δημοψήφισμα" τονίζει ο πρώην πρωθυπουργός» για να αναφέρει ο δημοσιογράφος ότι ήδη, τον Ιούνιο του 2012 (σσ: πιθανότατα εννοείται το 2011), ο κ. Παπανδρέου είχε καταβάλει προσπάθεια «να μοιράσει το βάρος της πολιτικής μεταρρυθμίσεων στους ώμους ενός μεγάλου συνασπισμού και είχε αποτύχει παταγωδώς. Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης, Σαμαράς αρνείται και τον κοροϊδεύει δημοσίως. Ο κ. Σαμαράς δεν ήθελε ούτε να ακούσει για μοιρασμένη ευθύνη. Ήθελε νέες εκλογές ώστε να κυβερνήσει μόνος του» σημειώνεται στο δημοσίευμα. «Νέες εκλογές θα ήταν όμως καταστροφικές για την Ελλάδα και στο τέλος η Βουλή κατά πάσα πιθανότητα θα ήταν μπλοκαρισμένη» λέει ο κ. Παπανδρέου και ο συντάκτης επισημαίνει ότι «το διακύβευμα για την Ελλάδα ήταν πολύ πιο σημαντικό από το ποιο κόμμα θα κυβερνούσε στην Αθήνα και ποιο θα ήταν το όνομα του πρωθυπουργού- ήταν η συμμετοχή της χώρας στην ευρωζώνη και στην ΕΕ, αλλά αυτό δεν ήταν ακόμη σαφές για πολλούς Έλληνες, άρα ο πρωθυπουργός τους αποφάσισε να τους το κάνει κατανοητό με ριζοσπαστικό τρόπο».

Στις 31 Οκτωβρίου του 2011, ο Γιώργος Παπανδρέου «έβαλε έναν εκρηκτικό μηχανισμό με ρολόι στα θεμέλια της νομισματικής ένωσης» γράφει η FAZ και αναφέρεται στην ανακοίνωση του δημοψηφίσματος. «Ο υπουργός Οικονομικών και αντιπρόεδρος του Γιώργου Παπανδρέου συμφωνεί με τον αρχηγό του: "Η Ελλάδα ζει ένα δράμα από το οποίο πρέπει να λυτρωθεί, με το να ζητηθεί από τον λαό να εκφράσει τη βούλησή του". Ούτε εξήντα ώρες αργότερα, ο κ. Βενιζέλος θα εκφραστεί ως επικεφαλής μιας κομματικής εξέγερσης εναντίον του δημοψηφίσματος και θα ρίξει τον κ. Παπανδρέου» συνεχίζει ο συντάκτης.

Δύο ώρες μετά την ανακοίνωση της είδησης, οι αγορές βρίσκονται σε καθοδική πορεία και στα χρηματιστήρια της Ευρώπης σημειώνονται απώλειες 5%, αναφέρει το δημοσίευμα. «Έλεγαν ότι ο Παπανδρέου πήγε τις τιμές στο μείον. Η Άγγελα Μέρκελ και ιδιαίτερα ο Νικολά Σαρκοζί, αυτό επιβεβαιώνεται αργότερα από το περιβάλλον τους, είναι έξαλλοι όταν ακούνε για την απόφαση του Παπανδρέου» σημειώνεται.

«Ο Γιώργος Παπανδρέου είναι ένας συνετός άνθρωπος. Όταν διηγείται τις δραματικές ώρες αυτών των ημερών, δεν νιώθεις ότι το ευρώ και η παγκόσμια οικονομία βρίσκονταν τότε στο χείλος του γκρεμού, ακόμη και όταν λέει: "Το θέμα ήταν να ξεκαθαρίσω προς τους συμπατριώτες μου τη σοβαρότητα της κατάστασης. Είπα στους Έλληνες, ή στηρίζουμε αυτήν τη συμφωνία με τους εταίρους μας, η οποία προβλέπει ένα κούρεμα χρέους και θα μας βοηθήσει να παραμείνουμε στο ευρώ, ή θα το απορρίψουμε αυτό και πορευόμαστε προς ένα επισφαλές μέλλον, πιθανώς εκτός ευρωζώνης". Ήταν εύκολο για λαϊκιστές της αντιπολίτευσης και ΜΜΕ να καταδικάσουν την πολιτική του, αυτό προφανώς δεν κόστιζε. "Ήθελα να τους αναγκάσω να πάρουν θέση". Ήταν σίγουρος ότι το 90% των ελληνικών ΜΜΕ θα είχε στηρίξει στο θέμα του δημοψηφίσματος την παραμονή στην ευρωζώνη, λέει ο κ. Παπανδρέου. Αυτό θα έφερνε την αντιπολίτευση σε δύσκολη θέση. "Θα μπορούσε ο κ. Σαμαράς να στηρίξει ένα "όχι"; Θα μπορούσε πραγματικά να απευθυνθεί στην κοινή γνώμη και να καλέσει τον κόσμο να ψηφίσει "όχι"; Τι θα έλεγε ο Αλέξης Τσίπρας; Μπορεί να ζητούσε ένα "όχι"- αλλά με αυτό κατά πάσα πιθανότητα θα έχανε"» μεταφέρει ο συντάκτης.

«Ήσασταν σε αυτή την κατάσταση απολύτως σίγουρος ότι θα μπορούσατε να κερδίσετε το δημοψήφισμα, κύριε Παπανδρέου;» ρωτά ο συντάκτης. «Ήμουν σίγουρος ότι δεν μπορούσα να εφαρμόσω το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων χωρίς να αναλάβω το ρίσκο να αφήσω τους Έλληνες να ψηφίσουν γι αυτό. Οι Έλληνες δεν είναι ανόητοι - θα ζύγιζαν ακριβώς τα συμφέροντά τους. Οι βουλευτικές εκλογές το 2012 επιβεβαίωσαν ότι ήθελαν κατά πλειοψηφία μια παραμονή στην ευρωζώνη» απαντά ο πρώην πρωθυπουργός, για να σχολιάσει ο συντάκτης ότι, στις αρχές του 2011, η κρίση είχε γίνει τόσο περίπλοκη, ώστε κανένας πολιτικός ή οικονομολόγος δεν μπορούσε να πει με βεβαιότητα ποια απόφαση θα είχε ποιες συνέπειες.

Σε ό,τι αφορά τη Σύνοδο Κορυφής των G-20 στις Κάνες, η εφημερίδα αναφέρει ότι, κατά τη συνέντευξη Τύπου, οι ηγέτες επιβεβαιώνουν ότι είναι απολύτως θεμιτό να γίνει δημοψήφισμα στην Ελλάδα, αλλά όχι για να «νερωθούν» οι όροι του πακέτου βοήθειας. «Το ερώτημα είναι άλλο: θέλει η Ελλάδα να παραμείνει στην ευρωζώνη ή όχι; Θα κάνουμε το παν, ώστε αυτό να είναι εφικτό. Αλλά ο ελληνικός λαός πρέπει να δώσει την απάντηση σε αυτό το ερώτημα» δήλωσε ο κ. Σαρκοζί και πρόσθεσε ότι, αν οι Έλληνες ψήφιζαν εναντίον του πακέτου διάσωσης, τότε «ούτε η Ευρώπη ούτε το ΔΝΤ θα μπορούσαν να δώσουν έστω και ένα σεντ».

Η κ. Μέρκελ μιλάει στις Κάνες για μια «εξαιρετικά σοβαρή κατάσταση» και προειδοποιεί: «Το ελληνικό δημοψήφισμα δεν αφορά στην ουσία κάτι άλλο από το ερώτημα: θέλει η Ελλάδα να παραμείνει στην ευρωζώνη; Ναι ή όχι;». Ο ελληνικός λαός βεβαίως είναι ελεύθερος στην απόφασή του, προσθέτει ο κ. Σαρκοζί και η κ. Μέρκελ λέει: «Ο καθένας πρέπει σε μια δύσκολη κατάσταση να αποφασίσει μόνος».

Ο κ. Σαρκοζί «προφανώς δεν ήταν ευτυχής εκείνη την ημέρα. Ο καθένας έχει τον χαρακτήρα και το στιλ του. Η κ. Μέρκελ έχει ένα πολύ συγκρατημένο στιλ. Όταν μιλάει ο κ. Σαρκοζί, υπάρχει πάντα κάτι αγωνιστικό. Και βεβαίως είχαμε μια πολύ δύσκολη συζήτηση. Ο κ. Σαρκοζί ήταν πολύ αρνητικός στην ιδέα μου για δημοψήφισμα» αναφέρει ο κ. Παπανδρέου και ο συντάκτης τονίζει ότι, όταν Μέρκελ και Σαρκοζί δίνουν συνέντευξη Τύπου, «στα παρασκήνια προετοιμάζεται ήδη η πτώση του Παπανδρέου» για να προσθέσει: «Αναφέρεται ότι ο αναπληρωτής του κ. Παπανδρέου, Βενιζέλος έλαβε από τον πρόεδρο της Κομισιόν Μπαρόζο, ήδη στις Κάνες, κάλυψη. Λίγο πριν από τις 6 πμ, προσγειώνεται το κυβερνητικό αεροσκάφος στην Αθήνα. Ο κ. Παπανδρέου πηγαίνει σπίτι. Εδώ και μέρες δεν έχει κοιμηθεί σχεδόν καθόλου. Ο κ. Βενιζέλος, ενώπιον του Τύπου. Στις 6.54, ενώ ο κ. Παπανδρέου ακόμη κοιμάται, έρχεται η πρώτη είδηση στα πρακτορεία: Η συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωζώνη είναι μια ιστορική κατάκτηση, η οποία δεν πρέπει να τεθεί σε αμφισβήτηση μέσω ενός δημοψηφίσματος, είπε ο κ. Βενιζέλος. Αυτή η φράση είναι το μαχαίρι, το οποίο ο Βενιζέλος μπήγει στην πλάτη του Παπανδρέου. Όταν κατά την διάρκεια της ημέρας, κάποιοι βουλευτές τάσσονται στην πλευρά του κ. Βενιζέλου, γίνεται σαφές: ο κ. Παπανδρέου δεν έχει πλέον την πλειοψηφία στη Βουλή, οι μέρες του ως πρωθυπουργού και αρχηγού του κόμματος είναι μετρημένες. Έξι μέρες αργότερα, παραιτείται από επικεφαλής της κυβέρνησης και αντικαθίσταται από αρχηγός του ΠΑΣΟΚ. Ο νέος αρχηγός του κόμματος λέγεται Ευάγγελος Βενιζέλος».

Το δημοσίευμα καταλήγει: «Ο Γιώργος Παπανδρέου τράβηξε τη λάθος κλωστή. Στην άλλη άκρη δεν κρεμόταν το μεγάλο βραβείο, αλλά το τέλος της καριέρας του. Ή μήπως ήταν απλώς η λάθος κλωστή για τον Παπανδρέου, αλλά η σωστή για την Ευρώπη, διότι μια πλειοψηφία των Ελλήνων εκείνες τις ημέρες επιτέλους κατάλαβε τη σοβαρότητα της κατάστασης; Ακόμη υπάρχουν πάρα πολλές κλωστές, για τις οποίες δεν γνωρίζει κανείς τι κρέμεται στην άλλη άκρη τους».

http://www.kathimerini.gr/769645/article/epikairothta/politikh/sto-telos-teleiws-monos-grafei-h-faz-gia-ton-gpapandreoy

Κ. Σημίτης: Ελάχιστα πιθανό ένα νέο κούρεμα - Καθυστερεί η απόφαση για το χρέος

Δεν βλέπει ο Κώστας Σημίτης τακτοποίηση του ελληνικού χρέους πολύ σύντομα.
Παρουσιάζοντας το βιβλίο του «Η ευρωπαϊκή κρίση χρέους» στην αγγλική του έκδοση στο πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, ο πρώην πρωθυπουργός ανέφερε πως η τακτοποίηση του ελληνικού χρέους δεν είναι πιθανή πολύ σύντομα, ενώ παράλληλα έκρινε πως είναι ελάχιστα πιθανό ένα νέο κούρεμα.
Δεδομένου ότι από το φθινόπωρο θα ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για την αντιμετώπιση των ανισορροπιών Βορρά - Νότου, ο κ. Σημίτης επισήμανε την ανάγκη η Ελλάδα να έχει λόγο, επιχειρήματα και συμμετοχή σε αυτή τη συζήτηση.
Όπως είπε, είναι δεδομένο ότι μέσα από αυτή τη συζήτηση θα υπάρξουν σημαντικές μεταβολές στις θεσμικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες που μας αφορούν, αφού το κεντρικό ερώτημα θα είναι πώς θα εξασφαλιστεί μελλοντικά η σύγκλιση και η συνοχή.
Αναφορικά με τις ευρωεκλογές, επισήμανε τον κίνδυνο του έντονου ευρωσκεπτικισμού, που κινδύνευσε στην Αγγλία να καταλάβει την πρώτη θέση αλλά δείχνει ευτυχώς να υποχωρεί.
Ο κ. Σημίτης αναφέρθηκε και σε χώρες όπως η Ελλάδα όπου μια  έντονη εσωστρέφεια «δεν επιτρέπει στη συζήτηση να λάβει πιο ουσιαστικές διαστάσεις γύρω από τα μεγάλα ευρωπαϊκά διλήμματα».
Σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, είναι χαρακτηριστικό ότι η πολιτική ενοποίηση, καθώς και  η επίτευξη κοινωνικής δικαιοσύνης συζητιόνται δυστυχώς ελάχιστα.
«Τα εκατομμύρια άνεργοι, η θεαματική πτώση εισοδημάτων, η αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων και η δραματική μείωση των πόρων για τις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας ήταν αποτέλεσμα της ανέλεγκτης λειτουργίας της αγοράς και της πολιτικής λιτότητας που ακολούθησε.  Χρειάζεται λοιπόν και στο ευρωπαϊκό επίπεδο ένα πλαίσιο κανόνων, που θα διασφαλίζει κοινωνική δικαιοσύνη», πρόσθεσε.

http://www.naftemporiki.gr/story/808680/k-simitis-elaxista-pithano-ena-neo-kourema

Υπογράμμισε, επίσης, και τη συστημική πλευρά της κρίσης, για την οποία, όπως είπε, «ο διαχωρισμός μεταξύ οικονομικής πολιτικής, που υπάγεται στην αρμοδιότητα της υπερεθνικής οντότητας και κοινωνικής πολιτικής που είναι πεδίο δραστηριοποίησης των κρατών δεν ευσταθεί».

http://www.kathimerini.gr/767399/article/epikairothta/politikh/shmiths-ka8ysterei-h-apofash-gia-to-xreos

___________________________________

απόλυτα λογικό ένα πειραματόζωο να μην έχει λόγο
μόνο όσοι το παρατηρούν έχουν δυνατότητες ελέγχου

ορθή η παρατήρηση περί σημερινού διαχωρισμού οικονομικής -κοινωνικής πολιτικής
(απο τα δυσνόητα της εποχής)

Η Μέρκελ, ο Ομπάμα και το... μπαζούκα

Όταν η Άγκελα Μέρκελ πήρε στα χέρια της το έγγραφο που είχε μόλις μοιράσει ο Μπαράκ Ομπάμα στο τραπέζι πέρασε στην αντεπίθεση. «Τι είναι αυτό;» ρώτησε. «Δεν το έχω ξαναδεί».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ χαρακτήρισε το έγγραφο λίστα από θέματα προς συζήτηση τα οποία μπορούσαν να εξετάσουν αυτός και οι επτά Ευρωπαίοι ομόλογοί του στην αίθουσα, όταν θα τελείωνε το απόγευμα η σύνοδος του G20 στο Λος Κάμπος του Μεξικού.
Tα περισσότερα επαναλάμβαναν όσα είχαν ήδη συμφωνηθεί. Αλλά το τελευταίο σημείο ήταν κάτι καινούργιο, ανέφεραν αξιωματούχοι που είχαν διαβάσει το κείμενο: μια πλήρη αποδοχή ενός σχεδίου που είχε κυκλοφορήσει άτυπα στη σύνοδο από τον άνθρωπο που καθόταν δίπλα στην Α. Μέρκελ, τον Μάριο Μόντι, τον Ιταλό πρωθυπουργό. Το σχέδιο, το οποίο προετοίμαζαν ο κ. Μόντι και οι συνεργάτες του μήνες πριν από τη σύνοδο του Ιουνίου, καλούσε την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να προστατέψει τις χώρες της ευρωζώνης όταν θα δέχονταν επίθεση από τις αγορές, μέσω της αυτόματης αγοράς των ομολόγων τους.
Μόνο οι «ενάρετες» χώρες που υπάκουαν στους δημοσιονομικούς κανόνες της Ε.Ε. θα είχαν δικαίωμα στη βοήθεια. Αλλά το σχέδιο Μόντι θα διασφάλιζε ότι το κόστος δανεισμού, που στην περίπτωση της Ιταλίας και της Ισπανίας ανέβαινε και πάλι σε επικίνδυνα επίπεδα, θα έμενε σε ελεγχόμενα επίπεδα.
«Θέλαμε να κάνουμε να εξελιχθεί κάτι που δεν θα ήταν επικίνδυνο για τον έλεγχο της προσφοράς χρήματος στην Ευρώπη, δεν θα προσέβαλε τη γερμανική αυστηρότητα, θα βοηθούσε στον μετριασμό των spreads των ομολόγων, αλλά θα μπορούσε να αποκτηθεί μόνο ως αντάλλαγμα στην πειθαρχία», ανέφερε ο κ. Μόντι στους Financial Times.
Kαθώς διάβαζε το χαρτί που είχε μπροστά της, ο εκνευρισμός της Α. Μέρκελ μεγάλωνε. «Ήταν πραγματικά εξαγριωμένη» ανέφερε πρόσωπο που βρισκόταν στην αίθουσα. Αν και οι αντιρρήσεις της ήταν διαδικαστικές, ήταν ξεκάθαρο ότι οι αντιπροσωπίες της Ιταλίας και των ΗΠΑ είχαν συνεργαστεί για να την κάνουν να αποδεχτεί ένα σχέδιο αγοράς ομολόγων από την ΕΚΤ που θα άλλαζε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η ευρωζώνη καταπολεμούσε την κρίση.
H Ουάσιγκτον ήταν υπέρ της δημιουργίας ενός τείχους προστασίας με τη στήριξη της ΕΚΤ από την έναρξη σχεδόν της κρίσης, υποστηρίζοντας ότι η Fed είχε αποδειχθεί αναντικατάστατη στην αντιμετώπιση του τραπεζικού πανικού στις ΗΠΑ. Ο Λευκός Οίκος αντιμετώπιζε τον κ. Μόντι ως τον πιο ισχυρό του σύμμαχο, ειδικά αφότου ο Νικολά Σαρκοζί, ο Γάλλος πρόεδρος, δεν επανεξελέγη έναν μήνα νωρίτερα.
Ο Μ. Ομπάμα πίεσε την Α. Μέρκελ να αποδεχθεί τον συγκρατημένο Ιταλό. Σε μια μεταξύ τους συνομιλία κατά τη διάρκεια γεύματος στην εξοχική του κατοικία στο Καμπ Ντέιβιντ, ο Μ. Ομπάμα της είπε: «Πρέπει να συνεργαστείς μαζί του».
Ωστόσο, όταν ήρθε αντιμέτωπος με τις έντονες αντιρρήσεις της θυμωμένης Μέρκελ στο Λος Κάμπος, στράφηκε στον συνεργάτη του, τον επικεφαλής διεθνών οικονομικών του Λευκού Οίκου, Μάικλ Φρόμαν, για να ρωτήσει αν δεν το είχε μοιραστεί με τις υπόλοιπες αντιπροσωπείες, κίνηση που πολλοί εξέλαβαν ως έναν ευγενικό τρόπο για να λήξει τη μονομαχία. Όταν ο κ. Φρόμαν αναγνώρισε την παράλειψη, η συζήτηση έληξε.
Εκείνη την ώρα, η διαμάχη έμοιαζε να είναι το τελευταίο επεισόδιο σε μια σειρά αποτυχημένες προσπάθειες του Μπ. Ομπάμα και των συνωμοτών του στην Ε.Ε. να πιέσουν τη Μέρκελ να αποδεχθεί ένα μεγαλύτερο τείχος προστασίας για τις πολιορκούμενες χώρες της ευρωζώνης. Την προηγούμενη χρονιά, είχε ενώσει δυνάμεις με τον Σαρκοζί στη σύνοδο του G20 στις Κάννες. Αυτήν τη φορά ήταν με τον Μ. Μόντι.
Εκ των υστέρων, φαίνεται ότι σηματοδοτήθηκε η αρχή της τελευταίας καμπής της κρίσης. Τρεις μήνες μετά την έντονη αντιπαράθεση, η Α. Μέρκελ θα έδινε τη συγκατάθεσή της σε ένα εξίσου φιλόδοξο σχέδιο αγοράς ομολόγων που είχε σχεδιαστεί από έναν άλλο Ιταλό τεχνοκράτη, τον πρόεδρο της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι. Αυτό θα έβαζε τέλος στην υπαρξιακή κρίση που αντιμετώπιζε το ευρώ για πάνω από τρία χρόνια.
Το σχέδιο αυτό -το οποίο αποκαλύφθηκε αφότου οι υπάλληλοι της ΕΚΤ πέρασαν ένα δύσκολο καλοκαίρι για να το προετοιμάσουν, μετά τη δήλωση του Ντράγκι ότι θα κάνει «whatever it takes» για να διασφαλίσει την επιβίωση του ευρώ- αντιμετωπιζόταν για καιρό ως το τελειωτικό χτύπημα στην κρίση της ευρωζώνης. Αλλά το πρόγραμμα του Ντράγκι δεν θα ηρεμούσε τις αγορές χωρίς τη συγκατάθεση της Μέρκελ, η οποία δόθηκε παρά τις δημόσιες αντιρρήσεις της πανίσχυρης Bundesbank. Αυτή ήταν η σιωπηρή πολιτική νίκη, που αποδείχτηκε ο ακρογωνιαίος λίθος της επιτυχίας της ΕΚΤ.

Mια χρονιά νέων ιδεών

Όσοι μίλησαν εκείνη την εποχή με την Α. Μέρκελ είπαν ότι οι δισταγμοί της για το σχέδιο του Μ. Μόντι προέρχονταν από την άποψή της για το πώς πρέπει να λειτουργεί η ευρωζώνη. Δεν ήταν δουλειά των πολιτικών να θέτουν τα επιτόκια των ομολόγων. Από την άλλη πλευρά, η απόφαση ενός τέτοιου σχεδίου από την ΕΚΤ ήταν μια ακατάλληλη απόφαση για μια ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα. Αλλά πολλοί αξιωματούχοι, ειδικά αυτοί που εργάζονταν στην ομάδα της σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, υποστήριξαν ότι η αποδοχή του προγράμματος του Ντράγκι από την ίδια ήρθε μετά από στροφή στον τρόπο σκέψης του Βερολίνου. Αν το αρχικό όραμα της Γερμανίας για την ευρωζώνη -χωρίς προγράμματα διάσωσης, κοινό χρέος και σε ορισμένους κύκλους χωρίς Ελλάδα- γινόταν ανεφάρμοστο, το Βερολίνο έπρεπε να διασφαλίσει ότι η κοινή ανάληψη των βαρών θα συνοδεύεται και από μεγαλύτερη συγκέντρωση των εξουσιών.
Τον Δεκέμβριο η Α. Μέρκελ είχε κερδίσει τη συμφωνία για ένα δημοσιονομικό σύμφωνο που απαιτούσε από τις χώρες της ευρωζώνης να εγγράψουν αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες στα συντάγματά τους. Και δύο εβδομάδες μετά την πτήση στο Λος Κάμπος πέτυχε μια συμφωνία που θα σηματοδοτούσε τη μεγαλύτερη στροφή όσον αφορά την εθνική κυριαρχία από τότε που δημιουργήθηκε το ευρώ: ως αντάλλαγμα στο να επιτραπεί στα κοινά ταμεία της ευρωζώνης να σώσουν τις χρεοκοπημένες τράπεζες της Ευρώπης, η εποπτεία και η εκκαθάριση των θεσμών αυτών θα πήγαινε από τα έθνη κράτη στον έλεγχο της Ε.Ε. Και στις δύο πρωτοβουλίες βρήκε έναν ενεργητικό σύμμαχο στον Μ. Ντράγκι.
Γερμανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι η Α. Μέρκελ δεν στήριξε τις πολιτικές αυτές για να ανοίξει τον δρόμο στην ανάληψη δράσης από την ΕΚΤ. Παρομοίως, ο Μ. Ντράγκι δεν υποσχέθηκε ποτέ ρητά στους πολιτικούς της Ε.Ε. ότι θα λάμβανε μέτρα αν αυτοί έσφιγγαν το ζωνάρι. «Έχετε ακούσει ποτέ δύο Ιησουίτες να μιλάνε μεταξύ τους;» ανέφερε πρόσωπο που έλαβε μέρος σε συναντήσεις όπου ο Ντράγκι πίεζε για κυβερνητική δράση. «Πρέπει να ακούς όχι αυτά που λένε, αλλά αυτά που δεν λένε».
Ορισμένοι αξιωματούχοι της ΕΚΤ που εργάστηκαν με τον Ντράγκι υποστηρίζουν ότι η εξασφάλιση της στήριξης της Μέρκελ για το πρόγραμμα επαναγοράς ομολόγων, γνωστό ως «απευθείας νομισματικές συναλλαγές» ή OMT, ήταν το αποτέλεσμα μιας προσεκτικά σχεδιασμένης προσπάθειας αντιμετώπισης της καγκελαρίου.
«Η πραγματική διαφορά ήταν η σχέση του με τη Μέρκελ», ανέφερε πρώην αξιωματούχος της ΕΚΤ που εργάστηκε στενά με τον Ντράγκι. «Ήξερε ότι αν μια μέρα έπρεπε να αποφασιστεί κάτι δύσκολο, έπρεπε να έχει την εμπιστοσύνη της».
Ανώτατοι αξιωματούχοι που βρίσκονται κοντά στους δύο ηγέτες αναγνώρισαν ότι ο Μ. Ντράγκι ήταν πολύ πιο πρόθυμος να συζητήσει μαζί της και με άλλους πολιτικούς ηγέτες από τον προκάτοχο του, Ζαν Κλοντ Τρισέ, ο οποίος ήταν πιο πιθανό να κρατήσει τους προβληματισμούς του μόνο για τους συναδέλφους του στην τράπεζα.
Χωρίς να υπονομεύσει την ανεξαρτησία της ΕΚΤ, ο Ντράγκι εργάστηκε άτυπα με τη Μέρκελ, ελέγχοντας προσεκτικά τι θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό, ενώ ο Τρισέ προτιμούσε πιο τυπικές συναντήσεις όπως οι σύνοδοι της Ε.Ε., ανέφεραν αξιωματούχοι.
Όμως άλλοι επιμένουν ότι η επίθεση γοητείας από τον Μ. Ντράγκι είναι μια εξαιρετικά απλοϊκή εξήγηση για τη συμφωνία της Μέρκελ. Ακόμα και οι επικριτές του Ντράγκι εντός της γερμανικής κυβέρνησης αποκλείουν κάθε συζήτηση για συμφωνία μεταξύ των δύο ηγετών. «Δεν ήταν μια συμφωνία» τόνισε Γερμανός αξιωματούχος. «Δεν πήραμε τίποτα ως αντάλλαγμα».
Αντίθετα, σύμφωνα με διάφορους αξιωματούχους η προθυμία της Μέρκελ να στηρίξει το ΟΜΤ αποτελούσε μια αντανάκλαση για το πόσο είχε διογκωθεί η κρίση εκείνο το καλοκαίρι. Ακόμα περισσότερο αποτελούσε την τελευταία κίνηση σε μια συνεργασία μεταξύ πολιτικών και κεντρικών τραπεζιτών που ήταν απαραίτητη σε κάθε κρίσιμη καμπή της κρίσης.

Ομάδα καταπολέμησης κρίσεων

Από τότε που ξεκίνησε η κρίση, οι πυροσβεστικές δυνάμεις της ΕΚΤ περιορίζονταν πολιτικά από τη Γερμανία. Την ιδέα του Μόντι για αγορές ομολόγων προβληματικών οικονομιών από την ΕΚΤ θεωρούσαν επί μακρόν λύση στην κρίση οι ρυθμιστές από την Ουάσιγκτον ως το Παρίσι.
Αν η ΕΚΤ έπαιρνε τέτοια δέσμευση, ιδιαίτερα αν ήταν για απεριόριστα ποσά, κανένας trader ομολόγων δεν θα τολμούσε να αμφισβητήσει τις απύθμενες «τσέπες» της. Οι πανικόβλητες πωλήσεις θα τελείωναν μέσα σε μια νύχτα, έλεγαν οι υποστηρικτές.
Υπήρχαν όμως πολλοί στο Βερολίνο που θεωρούσαν ανάρμοστη για την ΕΚΤ μια τέτοια κίνηση. Οι αγορές ομολόγων της ευρωζώνης ήταν, στην ουσία, σαν να δανείζουν σε αυτές τις κυβερνήσεις χρήματα που τύπωνε η κεντρική τράπεζα, πρακτική γνωστή ως νομισματική χρηματοδότηση. Κι αυτό όχι μόνο θα ανέβαλλε την ημέρα που θα αποφάσιζαν οι υπουργοί να ασχοληθούν με τον ισοσκελισμό των προϋπολογισμών τους, αλλά και θα πυροδοτούσε πληθωρισμό.
Ο κ. Τρισέ είχε τραβήξει δύο φορές το ευρώ από το χείλος του γκρεμού - όταν συμφώνησε να αγοράσει ελληνικά ομόλογα στο ξεκίνημα της κρίσης τον Μάιο του 2010 και όταν επέκτεινε το πρόγραμμα αγορών ομολόγων στην Ιταλία και στην Ισπανία το ταραγμένο καλοκαίρι του 2011.
Αλλά τα σχέδιά του πάντα χαρακτηρίζονταν περιορισμένα. «Ήταν ένας τρόπος για να κερδίσουν χρόνο οι κυβερνήσεις», σχολίασε ο Λορέντζο Μπίνι Σμάγκι, στέλεχος του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ υπό τον κ. Τρισέ. «Δεν ήταν κάτι που θα έσωζε το ευρώ».

Η εμφάνιση του Ντράγκι

Όταν ανέλαβε ο Ντράγκι την ηγεσία της ΕΚΤ τον Νοέμβριο του 2011, η κεντρική τράπεζα έμοιαζε με ξένο φυλάκιο σε εχθρικό έδαφος. Η γερμανική κοινή γνώμη, που ποτέ δεν ενθουσιάστηκε με τις διασώσεις, ήταν εξαρχής εχθρική με τις αγορές ομολόγων του κ. Τρισέ.
Οι προσπάθειές του, επισήμως γνωστές ως το πρόγραμμα αγορών χρεογράφων SMP, είχαν προσβληθεί στο γερμανικό συνταγματικό δικαστήριο, αλλά επέζησαν. Οδήγησαν όμως επίσης στην παραίτηση του Άξελ Βέμπερ, επικεφαλής της Bundesbank. Η απόφαση του κ. Τρισέ τον Αύγουστο του 2011 να επεκτείνει το SMP στην Ισπανία και την Ιταλία οδήγησε στην απώλεια ενός δεύτερου Γερμανού ο οποίος, μέχρι τότε, κρατούσε για τον εαυτό του τις αντιρρήσεις του: του Γιούργκεν Σταρκ.
Μοναδικός Γερμανός στο εκτελεστικό συμβούλιο της ΕΚΤ, ο κ. Σταρκ, δεν ένιωθε άνετα με την προσέγγιση του κ. Τρισέ, αλλά απέφευγε τις δημόσιες αντιρρήσεις. «Έμεινα πιστός ίσως για υπερβολικά μεγάλο διάστημα στην ΕΚΤ», είπε ο κ. Σταρκ. Την εποόμενη ημέρα από την έγκριση της αγοράς ομολόγων Ιταλίας και Ισπανίας από την ΕΚΤ, ο κ. Σταρκ παραιτήθηκε.
Δεν υπήρχε αμφιβολία στο Βερολίνο ποιος θα ήταν ο επόμενος: Ο Γιοργκ Άσμουσεν, ο οικονομολόγος με το ξυρισμένο κεφάλι, που υπήρξε ο άνθρωπος κλειδί του υπουργείου Οικονομικών από τότε που ξέσπασε η κρίση.
Μοναδική σχεδόν περίπτωση μεταξύ των Γερμανών αξιωματούχων, ο κ. Άσμουσεν είχε διατηρήσει εγκάρδιες σχέσεις σε όλη την ευρωζώνη, παρά τις διαμαρτυρίες για γερμανική υπεροψία από τον καταπονημένο Νότο, που θα έπρεπε να εγκρίνει τον διορισμό του.
Οι κοντινοί του άνθρωποι, δηλώνουν ότι ο Γ. Άσμουσεν έτρεμε τη δουλειά του, αφού ήξερε ότι εν τέλει θα αντιμετωπίσει την ίδια επιλογή με τους Σταρκ και Βέμπερ: να συμφωνήσει σε ένα πρόγραμμα που θεωρείτο ραδιενεργό στην πατρίδα του ή να παραιτηθεί.
«Είτε θα κάνεις το σωστό για την Ευρώπη και θα σε σταυρώσουν στη Γερμανία είτε θα γίνεις ο ήρωας της [συντηρητικής εφημερίδας] Frankfurter Allgemeine Zeitung και θα καταστρέψεις την Ευρώπη», είπε σε έμπιστό του.
Όταν ανακοινώθηκε η γερμανική επιλογή του, οι Γάλλοι αξιωματούχοι συνειδητοποίησαν ότι χρειάζονταν έναν υποψήφιο που θα μπορούσε να δουλέψει στενά με έναν άνθρωπο ο οποίος πίστευαν ότι θα δώσει στον Ντράγκι τη γερμανική κάλυψη που χρειαζόταν για να γίνει πιο επιθετικός. Κατέληξαν στον Μπενουά Κερέ, έναν οικονομολόγο της γενιάς και της πολιτικής κλίσης του Άσμουσεν που γνώριζε καλά τους Γερμανούς.
Όπως ο Ντράγκι, που πέρασε το μεγαλύτερο τμήμα της κυβερνητικής καριέρας του ως υπουργού Οικονομικών στην Ιταλία, πριν αναλάβει την κεντρική τράπεζα της Ιταλίας, ο Άσμουσεν και ο Κερέ δεν ήταν παραδοσιακοί κεντρικοί τραπεζίτες. Και οι δύο είχαν αναρριχηθεί μέσα από τα αντίστοιχα υπουργεία Οικονομικών, όπου συνήθισαν τη σκληρότητα και τα σκαμπανεβάσματα της πολιτικής. Οι τόνοι στη Φρανκφούρτη άρχισαν να αλλάζουν.
«Οι κεντρικοί τραπεζίτες είναι πολύ ευαίσθητοι. Αν υπάρχει μισή πρόταση σε μια εφημερίδα με επικριτικό περιεχόμενο, νιώθουν εντελώς προσβεβλημένοι», σχολίασε αξιωματούχος που γνωρίζει καλά και τους τρεις άνδρες. «Όταν προέρχεσαι από το υπουργείο Οικονομικών, το ζεις αυτό κάθε μέρα... Και οι τρεις ήταν συνηθισμένοι σε πολύ μεγαλύτερη κοινωνική πίεση και σε πιο 'βρόμικο' περιβάλλον».
Οι δύο ορθολογιστές θα γίνονταν η καρδιά της νέας ομάδας καταπολέμησης της κρίσης του Μ. Ντράγκι, χτίζοντας γέφυρες στο Παρίσι και στο Βερολίνο, έτσι όπως δεν τα είχαν καταφέρει οι προκάτοχοί τους.

Νέα ομάδα στην ΕΚΤ

Ντράγκι, Άσμουσεν και Κερέ έκαναν σκληρό λόμπινγκ για την αποδοχή του νέου σχεδίου έναντι της κρίσης
Εν μέσω του χάους των δύο εκλογών στην Ελλάδα που σχεδόν οδήγησαν στο Grexit και νέους φόβους για τις ισπανικές τράπεζες ο πανικός επέστρεψε στις αγορές ομολόγων τον Μάιο. Η Bankia, που δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση ισπανικών αποταμιευτικών τραπεζών που γονάτισαν από το σκάσιμο της φούσκας των ακινήτων στη χώρα, έφτασε στα όρια και αυτή, γεγονός που απαίτησε μερική κρατικοποίηση. Η ανησυχία απλώθηκε για την κατάσταση όλων των ευρωπαϊκών τραπεζών.
Ο Ντράγκι ήξερε ότι η ΕΚΤ έπρεπε να κάνει περισσότερα. Στις αρχές Ιουνίου ξεκίνησε να συζητά με μια μικρή έμπιστη ομάδα, περιλαμβανομένων των Άσμουσεν και Κερέ την ανάγκη για ένα νέο πρόγραμμα κατά της κρίσης, λένε αξιωματούχοι.
Πληροφορίες για το σχέδιο Μόντι έφτασαν στους αξιωματούχους της ΕΚΤ πριν το παρουσιάσει στο Λος Κάμπος, αλλά αυτοί το έκριναν ανεφάρμοστο. Καθώς ξεκίνησαν να συζητούν το δικό τους σχέδιο, οι κεντρικοί τραπεζίτες στη Φραγκφούρτη ήξεραν ότι οποιοδήποτε πρόγραμμα αγοράς ομολόγων θα προκαλούσε πολιτικά προβλήματα στον Άσμουσεν. Μοιράστηκε την οικονομική κοσμοθεωρία των Σταρκ και Βέμπερ, αλλά πίστευε ότι μια ακραία κρίση απαιτούσε έκτακτα μέτρα.
«Οι άνθρωποι παραβιάζουν αρχές κάθε μέρα. Πρέπει να αντιστέκεσαι στο 99% των περιπτώσεων και να πεις: αυτό δεν είναι μια έκτακτη κατάσταση», είπε ο Άσμουσεν. «Έχεις καιρό ειρήνης και μετά έχεις καιρό πολέμου. Στην ειρήνη είμαι στη γραμμή της Bundesbank, αλλά η κατάσταση ήταν πολύ δύσκολη».
Μαζεύονταν αποδείξεις ότι η περίοδος του πολέμου είχε έρθει. Εταιρείες κατέστρωναν έκτακτα σχέδια για ενδεχόμενη διάλυση του ευρώ. Οι τράπεζες της ευρωζώνης κρατούσαν μέρα προς μέρα μετρητά σε απομακρυσμένες θυγατρικές, ακριβή στρατηγική, η οποία όμως θα τις προστάτευε αν διαλυόταν η ευρωζώνη. Το κόστος δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας εκτοξευόταν.
Στην ΕΚΤ οι συζητήσεις για το πώς θα σταματήσει ο πανικός είχαν ενταθεί. Αλλά ακόμα και αυτοί που ήταν κοντά στον Ντράγκι ξαφνιάστηκαν όταν, στα τέλη Ιουλίου, δήλωσε πως η ΕΚΤ θα κάνει ό,τι χρειαστεί για να αποτρέψει το ευρώ.
Η δήλωση λειτούργησε άμεσα κατευναστικά για τις αγορές. Τώρα οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ έπρεπε να αναπτύξουν μια στρατηγική ώστε να την καλύψουν, στρατηγική που θα περνούσε το τεστ εκεί που ήταν δυσκολότερο: στη Γερμανία.
Στη Φρανκφούρτη οι σύμμαχοι του Ντράγκι δούλεψαν σκληρά για να εξαλείψουν αντιδράσεις στο σχέδιο, με μικροαλλαγές ώστε να κερδίσουν τους συντηρητικούς του συμβουλίου της ΕΚΤ, περιλαμβανομένων του Άσμουσεν και των επικεφαλής κεντρικών τραπεζιτών της Ολλανδίας και της Φινλανδίας. Μόλις πέτυχαν, ο πρόεδρος της Bundesbank Γ. Βάιντμαν είχε απομονωθεί με την άρνησή του.
Ως τότε η Μέρκελ είχε πλέον πειστεί για την αίσθησή της ότι το να αφήσει το ευρώ να διαλυθεί μπορούσε να είναι πολύ επικίνδυνο. Το να αποσπάσει την έγκρισή της το πλάνο απαιτούσε κάτι το οποίο επιδίωκε από την αρχή: το αντάλλαγμα για βοήθεια απαιτούσε οι προβληματικές χώρες να συμφωνήσουν σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Αυτή η «προϋπόθεση» έπρεπε να είναι λεπτομερής και νομικά δεσμευτική.
Όταν ο Ντράγκι παρουσίασε το τελικό σχέδιο τον Σεπτέμβριο οι πολιτικοί άνεμοι είχαν αλλάξει στο Βερολίνο. Έχοντας εξασφαλίσει την τραπεζική της ένωση, η Μέρκελ έδωσε στον Ντράγκι δημόσια τις ευλογίες της. Μιλώντας μία μέρα μετά την ανακοίνωση του Ντράγκι τόνισε την προϋπόθεση της οικονομικής μεταρρύθμισης. «Οι δεσμεύσεις είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι», είπε. «Ελεγχος και βοήθεια πάνε χέρι-χέρι».

Τα ομόλογα

Τη μέρα που μίλησε, τα επιτόκια στα 10ετή ιταλικά ομόλογα έπεσαν κάτω από το 5,1% για πρώτη φορά σε πέντε μήνες. Της Ισπανίας έπεσαν κάτω από το 6% για πρώτη φορά σε τέσσερις μήνες. Αυτά τα επίπεδα δεν θα εμφανίζονταν ξανά. Η κρίση στην Ευρώπη είχε τελειώσει
Δύο χρόνια μετά είναι ξεκάθαρο ότι οι φρενήρεις, αυτοσχέδιες δράσεις την τελευταία χρονιά της κρίσης έσωσαν το ευρώ. Κι όμως, η ευρωζώνη απέχει από το να είναι πλήρως υγιής. Τα επίπεδα χρέους στον Νότο είναι υπερβολικά. Η ανεργία παραμένει κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, παρενέργεια από το πικρό φάρμακο που επέβαλαν αυτοί που πολέμησαν κατά της κρίσης. Τα αντιευρωπαϊκά κόμματα μπορεί να είναι οι κερδισμένοι από τις ευρωπαϊκές εκλογές που έρχονται.
Το ήδη 15 ετών ευρωπαϊκό νόμισμα, όμως, πέρασε το πιο σημαντικό τεστ: την πιο δύσκολη στιγμή οι ηγέτες έκαναν ό,τι έπρεπε για να το κρατήσουν. Και κανείς δεν είχε μεγαλύτερη σημασία από την Άγκελα Μέρκελ, την αναθρεμμένη στην Ανατολική Γερμανία καγκελάριο της ενωμένης Γερμανίας και, εξαιτίας εν μέρει και της κρίσης, ισχυρότερης ηγέτιδος της Ευρώπης.
Επέλεξα για την Ευρώπη και το ευρώ και γι' αυτό για την Ελλάδα, είπε κοντά στο τέλος της κρίσης. «Αν το ευρώ πέσει, τότε πέφτει κι η Ευρώπη».

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί το τρίτο μέρος της έρευνας των Financial Times για την κρίση και τη σωτηρία του ευρώ. Δείτε το πρώτο και το δεύτερο μέρος της έρευνας εδώ και εδώ.

ΠΗΓΗ: FT.com

________________________________ 

ας έχουμε εμπιστοσύνη στους τραπεζίτες!!!

Ολο το μυστικό σχέδιο «Ζ» για το Grexit

Κάθε εργάσιμη ημέρα από τότε που ξέσπασε η κρίση, ο Γιώργος Προβόπουλος, ο γκριζομάλλης διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ελλάδας, συγκαλούσε στις 6 μ.μ. στο γραφείο του μια μικρή ομάδα έκτακτης ανάγκης για την επιθεώρηση της κατάστασης των ελληνικών τραπεζών. Αυτό που άκουσε στις 15 Ιουνίου 2012 ήταν αρκετό για να τον κάνει να χλομιάσει.
Ήταν την Παρασκευή πριν από τις βουλευτικές εκλογές -τη δεύτερη εκλογική αναμέτρηση μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα- και η χώρα φαινόταν να βυθίζεται στον πανικό. Εκείνη την ημέρα, οι Έλληνες απέσυραν πάνω από 3 δισ. ευρώ από τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς ή περίπου 1,5% του ΑΕΠ. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρακολουθούσε τους πολίτες να μεταφέρουν χρήματα από τις τράπεζες στα στρώματά τους τα τελευταία τρία χρόνια, αλλά ποτέ σε τέτοια κλίμακα.
«Μέσα σε λίγες ημέρες, θα μπορούσε να είχε ξεσπάσει μια κανονική τραπεζική κρίση», ανέφερε σε συνέντευξή του ο κ. Προβόπουλος. Με τον ρυθμό αυτό η Ελλάδα θα είχε ξεμείνει από χαρτονομίσματα μέσα σε μία ή δύο μέρες.
Ωστόσο, εν αγνοία σχεδόν ολόκληρου του ελληνικού πολιτικού κατεστημένου, μια μικρή ομάδα αξιωματούχων της Ε.Ε. και του ΔΝΤ εργαζόταν μυστικά για μήνες προετοιμαζόμενη για την κατάρρευση των ελληνικών τραπεζών. Το μυστικό τους πρόγραμμα δράσης, γνωστό και ως σχέδιο «Ζ», ήταν ένα λεπτομερές κείμενο για το πώς θα αναδομούνταν η οικονομική και η τραπεζική υποδομή της Ελλάδας σε περίπτωση που έφευγε από το ευρώ.
Το σχέδιο συγκροτήθηκε από είκοσι περίπου αξιωματούχους, σε μικρές ομάδες εργασίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στη Φρανκφούρτη και στο ΔΝΤ στην Ουάσιγκτον. Αξιωματούχοι που εργάστηκαν στο μέχρι πρότινος κρυφό σχέδιο επέμειναν ότι δεν ήταν ένας χάρτης για να αναγκαστεί η Ελλάδα να φύγει από το ευρώ. Ήταν ακριβώς το αντίθετο.
Οι ίδιοι φοβούνταν ότι το Grexit θα είχε εκρηκτικές συνέπειες για τις ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές αγορές, προκαλώντας μαζικές τραπεζικές αναλήψεις σε άλλες δοκιμαζόμενες οικονομίες της ευρωζώνης και δημιουργώντας ερωτήματα για το ποια θα είναι η επόμενη χώρα που θα φύγει από το ευρώ.
Αλλά από τις αρχές τους 2012, πολλοί εξ αυτών των αξιωματούχων πίστευαν πως ήταν ανεύθυνο να μην είναι προετοιμασμένοι για έξοδο της Ελλάδας. «Πάντα λέγαμε: είναι στόχος μας να τους κρατήσουμε μέσα», ανέφερε ένας εκ των μελών της ομάδας. «Είναι μηδενική η πιθανότητα να φύγουν; Όχι. Αν είναι κανείς στο συμβούλιο μιας εταιρείας και έχει πιθανότητα μόλις 10% για ένα τέτοιο ενδεχόμενο, προετοιμάζεται για το χειρότερο», σημείωσε.
Τους τελευταίους έξι μήνες, οι Financial Times έχουν πάρει συνεντεύξεις από δεκάδες αξιωματούχους που είχαν άμεση εμπλοκή στην καταπολέμηση της κρίσης της ευρωζώνης, για να εξετάσουν πώς στο τελευταίο επεισοδιακό της έτος οι ηγέτες αυτοί μεταμόρφωσαν το ευρωπαϊκό σχέδιο σε κάτι εντελώς νέο: σε μια πολύ πιο συγκεντρωτική ευρωζώνη όπου οι θεσμοί της Ε.Ε. έχουν αναλάβει ευρύτατες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές εξουσίες, που κάποτε ανήκαν στις εθνικές κυβερνήσεις. Οι ψηφοφόροι που τάσσονται κατά αυτής της συγκέντρωσης εξουσιών στις Βρυξέλλες και στη Φρανκφούρτη μπορεί να αποτελέσουν μια σημαντική δύναμη στις ευρωεκλογές της επόμενης εβδομάδας.

Μια νέα αίσθηση επείγοντος

Ήταν ωστόσο άλλη μία παρ' ολίγον καταστροφή για την Ελλάδα -η οποία ως τα μέσα του 2012 είχε αντιμετωπίσει τις εξεγέρσεις, την εκτίναξη της ανεργίας και τη λιτότητα που είχαν προκαλέσει τα τέσσερα χρόνια οικονομικής συρρίκνωσης στα πρότυπα της Μεγάλης Ύφεσης-, η οποία θα ανάγκαζε τους Ευρωπαίους ηγέτες να αναλάβουν άμεση δράση. Από το 2009, η οικονομία της χώρας είχε συρρικνωθεί 20%.
Σε καμία άλλη στιγμή της κρίσης το ενιαίο νόμισμα της Ευρώπης δεν βρισκόταν σε μεγαλύτερο κίνδυνο κατάρρευσης από τις εβδομάδες πριν και μετά τις ελληνικές βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου. Ο σχεδιασμός του Grexit έγινε πιο επιτακτικός όταν άρχισε να φαίνεται ότι το αριστερό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ -καθοδηγούμενο από τον αντιμνημονιακό «επαναστάτη» Αλέξη Τσίπρα- βρισκόταν μια ανάσα από τη νίκη. «Αυτή ήταν η στιγμή που είπα στον εαυτό μου: Πρέπει να τελειώσουμε αυτήν τη δουλειά», είπε πρόσωπο που συμμετείχε στο σχέδιο «Ζ».

Η κρίση παίρνει κεφάλια

Την ώρα που η πλειονότητα των ηγετών του κόσμου πετούσε για το Λος Κάμπος του Μεξικού για το ετήσιο συνέδριο του G20 που γινόταν το ίδιο Σαββατοκύριακο με τις ελληνικές εκλογές, κάποιοι Ευρωπαίοι -μια μικρή ομάδα αξιωματούχων- βρίσκονταν στα γραφεία τους σε περίπτωση που το σχέδιο «Ζ» έπρεπε να ενεργοποιηθεί.
Εργάζονταν υπό τις εντολές του Όλι Ρεν, του επιτρόπου για οικονομικά θέματα, ο οποίος είχε ακυρώσει την πτήση του για το Μεξικό για να παραμείνει στις Βρυξέλλες. Ο Μάριο Ντράγκι, ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έμεινε στη Φρανκφούρτη και ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου και επικεφαλής του Eurogroup, ήταν και αυτός σε επιφυλακή.
Το σχέδιο «Ζ» δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ. Ο ΣΥΡΙΖΑ του κ. Τσίπρα ήρθε δεύτερος, επιτρέποντας στα δύο μεγάλα κόμματα και στη ΔΗΜΑΡ να σχηματίσουν έναν άβολο συνασπισμό και να συμφωνήσουν τελικά να συνεχίσουν στο μονοπάτι του προγράμματος διάσωσης.
Όμως ανώτατοι αξιωματούχοι ανέφεραν πως το παρ' ολίγον ατύχημα εκείνου του καλοκαιριού και οι συνεχείς συζητήσεις για την παραμονή της Ελλάδας συνέβαλαν στο να ξεκαθαρίσει η στάση των πολιτικών της ευρωζώνης - ειδικά στο Βερολίνο όπου οι διαμάχες για το αν έπρεπε να φύγει η Ελλάδα μαίνονταν για πάνω από τρεις μήνες, προτού αποφασίσει να τις τελειώσει η Γερμανίδα καγκελάριος Άγκελα Μέρκελ.

Μια εντυπωσιακή αναστροφή

Η συμμετοχή της Ελλάδας στο ευρώ είναι ένα επίμαχο ζήτημα από τη στιγμή που η χώρα υιοθέτησε το κοινό νόμισμα το 2001. Μετά από χρόνια προειδοποιητικών μηνυμάτων, η Eurostat, η στατιστική υπηρεσία της Ε.Ε., ξεκίνησε έρευνα το 2004 από την οποία βρήκε ότι η Ελλάδα είχε δώσει λανθασμένα στοιχεία, ανακοινώνοντας νούμερα που παρουσίαζαν πιο θετική εικόνα για την κατάσταση των δημοσιονομικών της.
Παρά την ενδημική κακοδιαχείριση, η Αθήνα κατάφερε να εκμεταλλευτεί τα χαμηλά επιτόκια που έφερε η συμμετοχή στην ευρωζώνη για να συνεχίσει την ξένοιαστη πορεία με δανεικά. Οι ηγέτες της Ε.Ε. δεν έδωσαν σημασία στα προειδοποιητικά μηνύματα των λογιστών των Βρυξελλών.
Αλλά όταν το 2011 το πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας άρχισε να ταλανίζεται, το ζήτημα μεταφέρθηκε από τις σκονισμένες εκθέσεις της Ε.Ε. σε συνεδριάσεις κεκλεισμένων των θυρών μεταξύ των πιο ισχυρών Ευρωπαίων ηγετών. Σύμφωνα με πολλούς αξιωματούχους της Ε.Ε., ο Σόιμπλε, ο πανίσχυρος Γερμανός υπουργός Οικονομικών, έγινε ο πιο ένθερμος συνήγορος του Grexit.
Mέχρι τις αρχές του 2012 ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης γινόταν σε θεωρητικό επίπεδο, κυρίως από οικονομολόγους και διάφορα υπουργεία Οικονομικών, καθώς και από το οικονομικό διευθυντήριο της Επιτροπής, που προσπάθησε να υπολογίσει τον αντίκτυπο που θα είχε το Grexit στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη ευρωζώνη.
Επί της ουσίας, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο ο σχεδιασμός εναλλακτικών σχεδίων ήταν περιορισμένος, ίσως και ανύπαρκτος. Ο Ζαν Κλοντ Τρισέ, ο επικεφαλής της ΕΚΤ ως τον Νοέμβριο του 2011, απέκλεισε κάθε συζήτηση για Grexit από φόβο πως ακόμα και μία υποψία ότι το σκέφτεται η κεντρική τράπεζα θα οδηγούσε σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία, ανέφεραν πρώην αξιωματούχοι της ΕΚΤ.
Στις Βρυξέλλες, μια ομάδα υπό τις οδηγίες του Μάρκο Μπούτι, επικεφαλής του οικονομικού διευθυντηρίου της Κομισιόν, είχε συγκεντρώσει στα κρυφά δεδομένα, με στόχο να πείσει τη Γερμανία και τους συμμάχους ότι το Grexit θα προκαλούσε πολύ μεγαλύτερο χάος από αυτό που υπολόγιζαν. Όμως δεν υπήρξαν πιο συγκροτημένες κινήσεις σχεδιασμού, από φόβο ότι θα υπάρξουν διαρροές.
Μόνο στο ΔΝΤ, το οποίο είχε τεράστια εμπειρία από κάθε είδους καταστροφές, είχε αρχίσει να γίνεται σοβαρή δουλειά.
Όταν το θέμα του Grexit θίχτηκε για πρώτη φορά δημοσίως κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του G20 στις Κάννες τον Νοέμβριο του 2011-οπότε η Μέρκελ και ο Σαρκοζί πίεζαν για δημοψήφισμα εξόδου ή όχι από το ευρώ- δεν υπήρχε σχέδιο αν η Ελλάδα επέλεγε να αποχωρήσει.

Αρκετοί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Ε.Ε. δήλωναν έκπληκτοι που η Μέρκελ και ο Σαρκοζί είχαν προβάλει την ιδέα της εθελοντικής εξόδου από την Ε.Ε., την οποία προηγουμένως αρνούνταν επίμονα. Ακόμη και αξιωματούχοι που εργάζονταν στενά με τους δύο ηγέτες αιφνιδιάστηκαν. «Έπεσα από την καρέκλα μου», δήλωσε ένας από αυτούς που συμμετείχαν στις κλειστές συζητήσεις με τους δύο ηγέτες.

Η επεξεργασία του σχεδίου «Ζ» ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2012 υπό την επίβλεψη τεσσάρων ανδρών. Ο Άσμουνσεν, ο Γερμανός που συμμετείχε στο εκτελεστικό συμβούλιο της ΕΚΤ, είχε αναλάβει μετά από εντολή Ντράγκι να είναι επικεφαλής του «project» στο πλαίσιο της ΕΚΤ.

Ο Τ. Βίζερ, επικεφαλής του Euro Working Group ανέλαβε τον συντονισμό με τις Βρυξέλλες. Επίσης συμμετείχε και ο κ. Μπούτι, ενώ ο Π. Τόμσεν, επικεφαλής της αποστολής του ΔΝΤ, στην Αθήνα, παρείχε στοιχεία από το ΔΝΤ.
Οι προσπάθειες να κρατηθούν μυστικές οι πληροφορίες από τα μικρά επιτελεία των τεσσάρων ανδρών ήταν ισχυρές για τον ίδιο λόγο που ο Τρισέ είχε απαγορεύσει έναν τέτοιο σχεδιασμό: η δημόσια αποκάλυψη του σχεδίου θα προκαλούσε τέτοιο πανικό που θα τους ανάγκαζε να το θέσουν σε λειτουργία.
Σύμφωνα με έναν παράγοντα των συνομιλιών, δεν συντάχθηκε ποτέ ούτε ένα έγγραφο του σχεδίου και οι συνομιλητές δεν αντάλλαξαν ούτε ένα email σχετικά με το έργο τους. «Ήταν απολύτως προστατευμένο, ακόμη και εντός των θεσμών», δήλωσε ο αξιωματούχος. «Ακόμη και ανάμεσα στις ομάδες υπήρχε τείχος προστασίας». Αποφασίστηκε να μη συμμετέχουν Έλληνες αξιωματούχοι, λόγω του φόβου διαρροών.
Τα τείχη προστασίας απέδωσαν. Κατά τη διάρκεια δείπνου μεταξύ του προέδρου της Κομισιόν Μ. Μπαρόζο και της Α. Μέρκελ στην καγκελαρία στο Βερολίνο δύο εβδομάδες σχεδόν πριν από τις ελληνικές εκλογές, η Α. Μέρκελ ζήτησε από τον Μπαρόζο να της επιβεβαιώσει ότι υπάρχει σχέδιο στην περίπτωση που η Ελλάδα απορρίψει τις προϋποθέσεις της διάσωσης και επέλθει το Grexit.
Ο κ. Μπαρόζο παραδέχτηκε την ύπαρξη του σχεδίου και προσφέρθηκε να της το παρουσιάσει, εκείνη όμως απάντησε ότι της φτάνει ο λόγος του, σύμφωνα με τις πληροφορίες. Στο γερμανικό σύστημα, η Bundestag έχει δικαίωμα να απαιτήσει να δει τέτοιου είδους έγγραφα και οι ανώτατοι Γερμανοί αξιωματούχοι φοβούνταν ότι θα υποχρεωνόταν να αποκαλύψει το σχέδιο αν το είχε σε χαρτί.

Από τα λόγια στην πράξη

Αν και οι F.T. δεν απέκτησαν πρόσβαση στα αρχεία του σχεδίου «Ζ», αξιωματούχοι που τα είδαν σχολιάζουν ότι αντιστοιχούσε σε ένα λεπτομερές σενάριο για το πώς θα δημιουργηθεί ένα νέο χρηματοπιστωτικό σύστημα από το μηδέν.
Στην Ουάσιγκτον, παράγοντες του ΔΝΤ ετοίμασαν μια 20σέλιδη προσομοίωση δράσεων. Αντλώντας από την εμπειρία τους σε τραπεζικές καταρρεύσεις και νομισματικές κρίσεις, είπαν ότι το λεπτομερές σχεδιάγραμμα του ΔΝΤ περιελάμβανε δραματικές κινήσεις, όπως κλείσιμο όλων των ΑΤΜs και επιβολή ελέγχων στα σύνορα για την αποτροπή μαζικής εξόδου κεφαλαίων.
Στην ΕΚΤ, οι αξιωματούχοι μελέτησαν την εμπειρία της Αργεντινής με την έκδοση IOU  (από το αγγλικό «I owe you» που σημαίνει «σου χρωστάω»), ανεπίσημου εγγράφου ανάληψης μιας υποχρέωσης πληρωμής σε αντικατάσταση των χαρτονομισμάτων κατά τη διάρκεια της νομισματικής κρίσης 2001, αφού τα νομίσματα και τα χαρτονομίσματα που θα κυκλοφορούσαν στην Ελλάδα δεν θα είχαν πλέον νόμιμη ισχύ. Ανάμεσα στις επιλογές ήταν η έκδοση ελληνικών υποσχετικών χρέους IOU σε αξία περίπου μισή από τα ευρώ που θα υπήρχαν, καθώς η εκτύπωση νέων τραπεζογραμματίων στην Ελλάδα θα ήταν διαδικαστικός εφιάλτης.
Οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ μελέτησαν επίσης την εισαγωγή νέων δηναρίων στο Ιράκ από τον αμερικανικό στρατό το 2003, αλλά πάλι φοβήθηκαν την τεχνική πρόκληση. Οι ΗΠΑ έκαναν τρεις μήνες για το έργο, αλλά είχαν πίσω τους τον μεγαλύτερο στρατό στον κόσμο και τα εργαλεία του. Η Ελλάδα είχε πολύ περιορισμένες δυνατότητες εκτύπωσης και μετά την εισαγωγή του ευρώ τύπωνε σχεδόν μόνο χαρτονομίσματα των 10 ευρώ.
Αναλόγως περίπλοκο ήταν το βασικό «υδραυλικό σύστημα» της ελληνικής οικονομίας. Η Ελλάδα, όπως κάθε χώρα της ευρωζώνης, συνδέεται μέσω του δικτύου Target 2, ένα κολοσσιαίο εσωτερικό σύστημα ηλεκτρονικών υπολογιστών που λειτουργεί η ΕΚΤ και οι εθνικές τράπεζες και επιτρέπει τις περισσότερες εμπορικές συναλλαγές. Αν αποσυνδεόταν από το Target 2, δεν θα μπορούσαν να γίνουν οι εκκαθαρίσεις συναλλαγών και η οικονομία θα έμενε παγωμένη. Το δε σύνολο του συστήματος θα έπρεπε να ξαναστηθεί.
Ανάλογος όγκος εργασίας έπεφτε στις Βρυξέλλες. Κάποια κομμάτια έφταναν σε αδιέξοδο λόγω της νομοθεσίας της Ε.Ε.: Πώς θα μπορέσει μια μαντρωμένη οικονομία να παραμείνει πλήρως ενταγμένο μέλος της εσωτερικής αγοράς της Ε.Ε., που απαιτεί ελεύθερη κίνηση αγαθών; Ποιες νομικές αρχές θα αναλάμβαναν τον έλεγχο κεφαλαίων; Άλλες προετοιμασίες ήταν πολύ πιο πρακτικές, όπως ποιοι αξιωματούχοι θα εμφανιστούν στον κόσμο να ανακοινώσουν το νέο στάτους της Ελλάδας.
Για πολλούς που εργάστηκαν στο έργο, το «σχέδιο Ζ» ήταν μια άσκηση τόσο επιχειρημάτων, όσο και πράξεων. Ήθελαν να δείξουν στους υπέρμαχους του Grexit ότι ήταν ένας ηράκλειος άθλος, κάτι που δεν θα μπορούσαν να υποστηρίξουν, όταν καταλάβουν πόσο δύσκολο είναι. Αλλά το καλοκαίρι του 2012 οι Έλληνες ψηφοφόροι σχεδόν τους υποχρέωσαν.

Μια σκληρή χρεοκοπία

Με την προσοχή της Ευρώπης στραμμένη στη Γαλλία, όπου ο Σαρκοζί διεξήγαγε έναν αποτυχημένο αγώνα επανεκλογής την ίδια ημέρα με τις πρώτες κοινοβουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, λίγοι ήταν εκείνοι εκτός Ελλάδας που περίμεναν την καταιγίδα που πλησίαζε. Ακόμη και εντός αυτής, πολλοί πολιτικοί ηγέτες έμειναν έκπληκτοι όταν άρχισαν να βγαίνουν τα αποτελέσματα το απόγευμα της Κυριακής 6 Μαΐου.
Στα τελευταία 40 χρόνια περίπου από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974, στην εκλογική πολιτική της Ελλάδας κυριαρχούσαν δύο κόμματα, το αριστερό ΠΑΣΟΚ και η δεξιά Νέα Δημοκρατία. Αλλά όσο βάθαινε η κρίση, εν μέσω κατηγοριών από τους επιθεωρητές του μνημονίου για κακοδιαχείριση των κυβερνήσεων και από τα δύο κόμματα, το status quo άρχισε να διαλύεται.
Αντικυβερνητικές ομάδες της δεξιάς και αριστεράς, που κάποτε θεωρούνταν περιθωριακές, άρχισαν να κερδίζουν τη συμπάθεια του εκλογικού σώματος. Το νεοναζιστικό κόμμα της Χρυσής Αυγής βρήκε δεκτικό κοινό στους αποξενωμένους φτωχούς των πόλεων. Ο χαρισματικός κ. Τσίπρας βρήκε το δικό του εύφορο έδαφος στους υποστηρικτές του ΠΑΣΟΚ, που είχε διαπραγματευτεί τα μνημόνια.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η Ν.Δ. κέρδισε την αναμέτρηση, αλλά με ποσοστό κάτω του 19%, δηλαδή 14,6 μονάδες χαμηλότερα από τις προηγούμενες εκλογές. Ακόμη πιο δραματική ήταν η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ, που ήρθε πίσω από τον ΣΥΡΙΖΑ, με μόλις 13%, δηλαδή 31 μονάδες χαμηλότερα από το 2009.
«Δεν διαβάζαμε σωστά όσα συνέβαιναν στην ελληνική κοινωνία», σχολίασε βετεράνος του ΠΑΣΟΚ. «Γνωρίζαμε ότι υπήρχε πολλή οργή, αλλά καθώς ήμασταν δεμένοι με το μνημόνιο και θέλαμε να πετύχει και πιστεύαμε ότι η χώρα χρειάζεται αλλαγή, δεν είδαμε -κανένας δεν είδε- την άνοδο της Χ.Α. ούτε τη θεαματική ανέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ, ούτε τη δική μας κατάρρευση».
Ένας άνθρωπος που δεν εξεπλάγη ήταν ο Λουκάς Παπαδήμος, ο τεχνοκράτης πρωθυπουργός της Ελλάδας, που είχε καταφέρει να κρατήσει τη χώρα όρθια κατά τη διάρκεια της εξάμηνης θητείας του. Σε συνέντευξή του, ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης δήλωσε ότι οι δημοσκοπήσεις τις παραμονές των εκλογών τον έκαναν να ανησυχεί τόσο πολύ για το γεγονός ότι θα αποδειχθούν ατελέσφορές, που έμεινε στο γραφείο του τη νύχτα της Κυριακής ώστε να προετοιμαστεί για το σοκ στις αγορές.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ελληνικές αρχές φοβούνταν ότι μετά τις εκλογές τα πράγματα θα ξέφευγαν αν τα ανταγωνιστικά κόμματα δεν κατάφερναν να σχηματίσουν κυβέρνηση γρήγορα. Φοβόταν όμως επίσης ότι η νέα κυβέρνηση, υπό τον ΣΥΡΙΖΑ ή και τη Ν.Δ., θα απέρριπτε το πρόγραμμα διάσωσης, υποχρεώνοντας την Ε.Ε. να τραβήξει την πρίζα. Ο κίνδυνος ήταν να μην επιτρέψει το εκλογικό αποτέλεσμα τον σχηματισμό κυβέρνησης που θα υποστήριζε το νέο οικονομικό πρόγραμμα, ανέφερε ο κ. Παπαδήμος.
Σε τηλεδιάσκεψη, οι επτά Ευρωπαίοι ηγέτες που κατευθύνονταν στο Λος Κάμπος για τη σύνοδο του G20 συμφώνησαν να παραμείνουν σε μια κοινή γραμμή: Θα υπόσχονταν στήριξη στην Ελλάδα, αλλά μόνο εφόσον εκείνη υποτασσόταν στις προϋποθέσεις του προγράμματος διάσωσης. Δεν θα γινόταν επαναδιαπραγμάτευση.
Χωρίς κεφάλαια διάσωσης, η Αθήνα δεν θα μπορούσε πλέον να πληρώσει τα έξοδά της και υπήρχε κι ένα ομόλογο 3,1 δισ. ευρώ που έληγε τον Αύγουστο, τμήμα του οποίου κατείχε η ΕΚΤ.
Μια σκληρή χρεοκοπία, με αποτυχία αποπληρωμής ομολόγου, θεωρούνταν επί μακρόν ο πιο πιθανός δρόμος για το Grexit, αφού δεν υπήρχε κανένας να δανείσει στην Αθήνα.
Δεν θα ήταν μόνο η κυβέρνηση που θα έμενε από ρευστό. Εκείνη την περίοδο, οι ελληνικές τράπεζες εξαρτώνταν από τον έκτακτο δανεισμό της κεντρικής τράπεζας για να παραμείνουν ζωντανές γιατί ο ιδιωτικός τομέας είχε σταματήσει να δανείζει. Για να πάρουν αυτά τα δάνεια οι τράπεζες έπρεπε να παράσχουν κάποιο είδος εγγύησης, που για τα περισσότερα κράτη της ευρωζώνης σήμαινε κρατικά ομόλογα. Αυτά τα ομόλογα θα ήταν άχρηστα σε περίπτωση σκληρής χρεοκοπίας, οπότε τα δάνεια θα κόβονταν. Χωρίς έκτακτη ρευστότητα, οι ελληνικές τράπεζες θα κατέρρεαν. Χωρίς τράπεζες δεν υπάρχει οικονομία.
Αυτό δεν θα συνέβαινε σε ένα παραδοσιακό νομισματικό σύστημα. Αλλά η Ελλάδα δεν είχε κεντρική τράπεζα με την παραδοσιακή έννοια. Η κεντρική της τράπεζα βρισκόταν στη Φρανκφούρτη, διοικούμενη από μη Έλληνες και δεν υπήρχε τρόπος να πιεστεί η ΕΚΤ να δανείσει στις ελληνικές τράπεζες. Ο μόνος τρόπος επανεκκίνησης του τραπεζικού συστήματος θα ήταν να στήσει η Αθήνα τη δική της κεντρική τράπεζα και να αρχίσει να τυπώνει δικό της χρήμα.

«Εξόντωση της χώρας εντός ωρών»

Όμως ο κ. Παπαδήμος και οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι άρχισαν να φοβούνται ένα δεύτερο σύμπτωμα που έδειχνε προς Grexit μετά τις εκλογές του Μαΐου: μαζικές τραπεζικές αναλήψεις.
Αν άρχιζαν οι αναλήψεις πανικού, η κατάληξη θα ήταν ίδια με τη σκληρή χρεοκοπία. Οι ελληνικές τράπεζες θα ξέμεναν κυριολεκτικά από ρευστό και η ΕΚΤ δεν θα μπορούσε να τις χρηματοδοτήσει γιατί θα ήταν αναξιόχρεες. «Οι κανόνες απαγορεύουν σαφώς την παροχή ρευστότητας χωρίς επαρκείς εγγυήσεις, κι αυτό σημαίνει ότι σκοτώνεις τη χώρα μέσα σε ώρες», σχολίασε αξιωματούχος της ΕΚΤ. Για να γίνει η τραπεζική επανεκκίνηση, θα χρειαζόταν νέο νόμισμα.
Καθώς τα πολιτικά κόμματα τσακώνονταν για τον σχηματισμό κυβέρνησης, ο κ. Παπαδήμος λάμβανε καθημερινές ενημερώσεις από την κεντρική τράπεζα για τα χρήματα που σήκωναν οι καταθέτες. Τα ποσά γίνονταν τόσο μεγάλα που έγραψε προειδοποιητική επιστολή στον Πρόεδρο της Ελλάδας. Αν δεν σχηματιστεί κυβέρνηση, πρέπει να προκηρυχθούν εκλογές σύντομα.
Από τις αρχές του 2009, οι ελληνικές αρχές είχαν καταφέρει να διαχειριστούν με επιτυχία ένα τραπεζικό τροχάδην σε αργή κίνηση, όπου οι καταθέσεις είχαν μειωθεί από 245 δισ. ευρώ σε λιγότερα από 174 δισ. τις παραμονές των εκλογών του 2012. Σύμφωνα με Έλληνες αξιωματούχους, το ένα τρίτο αυτών των κεφαλαίων εξήλθε από τη χώρα, ένα τρίτο δαπανήθηκε για τη συντήρηση του βιοτικού επιπέδου που κατέρρεε και ένα τρίτο είχε κρυφτεί σε στρώματα και μπαούλα, με τον φόβο ότι τα ευρώ θα μετατραπούν σε δραχμές αν μείνουν στις τράπεζες.
Υπό τον κ. Προβόπουλο, η κεντρική τράπεζα έφτασε μέχρι να φέρνει αεροπορικώς επιπλέον ευρώ από άλλες χώρες της Ε.Ε. για να διασφαλίσει ότι θα μπορέσει να αντεπεξέλθει σε ακόμα μεγαλύτερες αναλήψεις. Επιβλήθηκε μια νέα... συνήθεια: Αν ερχόταν ένας Έλληνας καταθέτης και ζητούσε μεγάλη ανάληψη, του έλεγαν να επιστρέψει την επόμενη ημέρα. Για τους Έλληνες κεντρικούς τραπεζίτες, είχε μεγάλη σημασία να υπάρχει ρευστό την επόμενη που θα επέστρεφε. «Τι θα γινόταν αν έμπαινε ένας καταθέτης και ζητούσε τα χρήματά του και του απαντούσαν: Λυπάμαι, δεν έχουμε τόσο ρευστό;» δήλωσε ο κ. Προβόπουλος. Το εκπληκτικό ποσό των 28,5 δισ. ευρώ σε νέα χαρτονομίσματα διοχετεύτηκε στην Ελλάδα στο διάστημα πριν από τις εκλογές του 2012.
Αλλά οι φρενήρεις αναλήψεις μεταξύ των εκλογών Μαΐου και Ιουνίου –η κεντρική τράπεζα έκανε αποστολές ποσών 24 ώρες την ημέρα- τρόμαξε τους αξιωματούχους και ειδικά εκείνους της ΕΚΤ. Οι μαζικές τραπεζικές αναλήψεις δημιούργησαν ερωτήματα δημοκρατικής νομιμότητας - πώς μια μη εκλεγμένη ομάδα κεντρικών τραπεζιτών στη Φρανκφούρτη, αποφασίζοντας μόνη της ποιες ελληνικές τράπεζες δεν είναι πλέον αξιόχρεες, μπορεί να είναι εκείνη που θα εκδιώξει την Ελλάδα από το ευρώ;
Εντός της ΕΚΤ, υπήρχε συμφωνία ότι την απόφαση που θα οδηγούσε στο Grexit δεν θα την έπαιρναν οι κεντρικοί τραπεζίτες. Η απόφαση έπρεπε να περάσει στους πολιτικούς της ευρωζώνης.
Στη συνάντηση της 25ης Ιουνίου στις Βρυξέλλες με τους Μπαρόζο, Ρομπέι και τον Γιούνκερ να συμμετέχει διά τηλεφώνου, ο Ντράγκι ενημέρωσε τους ηγέτες ότι θα ζητηθεί από τους πολιτικούς της ευρωζώνης να εγγυηθούν για τα έκτακτα δάνεια προς τις εμπορικές τράπεζες, πριν τραβήξει η ΕΚΤ την πρίζα.
Η προειδοποίηση του Ντράγκι δεν ήταν ακαδημαϊκή άσκηση. Ένας αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Ντράγκι είχε πει στους ηγέτες ότι μια περίοδος αβεβαιότητας θα ξεκινήσει 30 ημέρες πριν από τη λήξη του ομολόγου του Αυγούστου στις 20 Ιουλίου. Αν και ο Αντώνης Σαμαράς είχε συστήσει κυβέρνηση συνασπισμού μία εβδομάδα νωρίτερα, η νέα κυβέρνηση συνέχιζε να ζητά αναδιαπραγμάτευση του μνημονίου. Και η Μέρκελ δεν είχε ακόμη αποφασίσει αν η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει μέλος της ευρωζώνης.

Το «μολυσμένο πόδι»

Για τη Γερμανία, η συζήτηση για το Grexit απηχούσε σχεδόν κάθε συζήτηση για το ενιαίο νόμισμα που ακολούθησε τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Θα γίνει μια νομισματική ένωση υπό γερμανική καθοδήγηση που θα απαρτίζεται από μικρό αριθμό γειτονικών κρατών με παρόμοιες οικονομίες ή ένα ευρύτερο πολιτικό έργο, που καλωσορίζει ακόμη και όσους είναι οικονομικά λιγότερο ανταγωνιστικοί.
Η Α. Μέρκελ επιχείρησε να δώσει τις δικές της απαντήσεις πριν από το καλοκαίρι του 2012. Δεν θα ήταν μεγάλη υπερβολή να πούμε ότι ιδιωτικώς συμβουλεύθηκε κάθε μεγάλο οικονομικό και πολιτικό μυαλό στην Ευρώπη εκείνο το διάστημα.
Σε συνάντηση στο Βερολίνο στις αρχές Ιουνίου με τον Μπαρόζο, ψάρεψε την άποψή του, φοβούμενη ότι οι Έλληνες ψηφοφόροι θα τους υποχρέωναν να αντιδράσουν, επιλέγοντας μια κυβέρνηση που θα απέρριπτε το μνημόνιο. Όταν ο Μπαρόζο της είπε ότι το Grexit θα ήταν καταστροφή και ότι ο Α. Σαμαράς πιθανότατα θα κέρδιζε, η Μέρκελ απάντησε ότι για τον Σαμαρά ακριβώς ανησυχούσε, αφού συντασσόταν με την εκστρατεία κατάργησης του προγράμματος.
Δύο ημέρες αργότερα ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντ. Κάμερον είχε ανάλογου περιεχομένου συζήτηση με τη Μέρκελ στο Βερολίνο, σύμφωνα με αξιωματούχους. Αν και ήταν λιγότερο αισιόδοξος από τον Μπαρόζο για τη δυνατότητα της Ελλάδας να κάνει στροφή, η συμβουλή του ήταν η ίδια: η αντίδραση των αγορών πιθανότατα θα είναι βίαιη και θα είναι δύσκολο να σταματήσουν μαζικές τραπεζικές αναλήψεις, σύμφωνα με τη βρετανική εμπειρία της Northern Rock.
Οι σύμβουλοι της Μέρκελ ήταν μοιρασμένοι σε δύο στρατόπεδα: στο στρατόπεδο του ντόμινο και στο στρατόπεδο του... μολυσμένου ποδιού. Το πρώτο προειδοποιούσε ότι η Ελλάδα θα προκαλέσει πανικόβλητες πωλήσεις όλων των κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης, που πιθανόν να ακολουθήσουν μαζικές τραπεζικές αναλήψεις σε Πορτογαλία, Ιταλία και Ισπανία.
Το στρατόπεδο του μολυσμένου ποδιού ισχυριζόταν ότι αν αποκοπεί η Ελλάδα η υπόλοιπη ευρωζώνη θα επιστρέψει σε υγιή ζωή. «Aυτά ήταν τα δύο στρατόπεδα και υπήρχαν καλοί οικονομολόγοι και στα δύο», σχολίασε Γερμανός αξιωματούχος.
Επικεφαλής του μολυσμένου ποδιού ήταν ο Σόιμπλε. Αρκετοί παράγοντες που μίλησαν μαζί του δήλωσαν ότι θεωρούσε την έξοδο της Ελλάδας σχεδόν ιδανική, ως κάτι απαραίτητο που θα έσωζε το ευρωπαϊκό έργο για το οποίο δούλεψε σε όλη την πολιτική του καριέρα.
«Δεν έχει γίνει κατανοητό ότι αυτό συνέβη επειδή είναι ένθερμος φιλοευρωπαϊστής», σχολίασε αξιωματούχος της ευρωζώνης. «Ο κόσμος νομίζει ότι δεν συμπαθεί τους Έλληνες. Δεν είναι αλήθεια. Είναι επειδή αγαπά την Ευρώπη τόσο πολύ, και όποιον τα χαλάει στην ευρωπαϊκή ιδέα τον θεωρεί αντιευρωπαϊστή, που δεν έχει θέση μέσα στον δικό του κόσμο».

Ο ηθικός κίνδυνος

Αυτή η πορεία ορισμένες φορές οδήγησε σε σύγκρουση με την Α. Μέρκελ, λένε αξιωματούχοι. Αν και ο Σόιμπλε ήταν πολύ περισσότερο έτοιμος από την καγκελάριο να αφήσει την Ελλάδα, ήταν επίσης περισσότερο πρόθυμος να αυξήσει τη γερμανική συμμετοχή στο ταμείο διάσωσης της ευρωζώνης προκειμένου να βοηθήσει ώστε να διαμορφωθεί ένα αδιαπέραστο τείχος προστασίας ώστε να προστατεύσει άλλα κράτη-μέλη
Μέσα στο υπουργείο Οικονομικών της Γερμανίας υπήρχε μια κεντρική ομάδα που πήρε ακόμα πιο σκληρή στάση. Κυρίως εστίαζε στον ηθικό κίνδυνο, ο οποίος έλεγαν ότι αυξάνει στην ευρωζώνη όταν οι χώρες πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν συνέπειες για την κακή δημοσιονομική πολιτική. Ορισμένα υψηλόβαθμα στελέχη ένιωθαν ότι «θα πρέπει να θυσιάσεις έναν για να τρομάξεις τους υπόλοιπους», υποστήριξε πρόσωπο που ενεπλάκη στις συζητήσεις στο υπουργείο Οικονομικών.
Η συνδυασμένη ανάλυση των αξιωματούχων του υπουργείου υποστήριζε ότι το Grexit θα κόστιζε λιγότερο βραχυχρόνια από το να προσπαθήσεις να κρατήσεις μια θεμελιωδώς αφερέγγυα χώρα επ’ αόριστον σε υποστήριξη. Εξωτερικοί σύμβουλοι κλήθηκαν να κάνουν αντίστοιχες μελέτες.
Στην Α. Μέρκελ δόθηκαν αντικρουόμενες συμβουλές από τρεις κεντρικούς τραπεζίτες στους οποίους στηρίχθηκε πολύ στις βολιδοσκοπήσεις που είχε πριν από τις διακοπές της και τους οποίους εμμέσως εμπιστεύονταν: Από τον  Άσμουνσεν, ο οποίος ήταν αναπληρωτής του Β. Σόιμπλε πριν μετακομίσει στην ΕΚΤ, τον Γ. Βάιντμαν πρώην οικονομικό της σύμβουλο, τον οποίο η ίδια όρισε επικεφαλής της Bundesbank έναν χρόνο νωρίτερα, και τον Χίλντεμπραντ, πρώην επικεφαλής της ελβετικής κεντρικής τράπεζας.
Όλοι ασπάζονταν τις ανησυχίες για τον ηθικό κίνδυνο και πίστευαν ότι είναι απίθανο η Ελλάδα να τηρήσει τις υποσχέσεις που ανέλαβε ως μέρος του προγράμματος διάσωσης, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ατελείωτη μεταφορά χρήματος των Γερμανών φορολογουμένων προς την Αθήνα. Αλλά είπαν επίσης στην καγκελάριο ότι ήταν τρελό να προσπαθήσει να προβλέψει το κόστος ενός Grexit.
Ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος που μίλησε τότε με τον Άσμουνσεν είπε ότι η συμβουλή του στη Μέρκελ ήταν: «Μπορείς να έχεις κάτι που έχει ήδη τιμολογηθεί και μετά μπορείς να το περιορίσεις ή μπορεί να βρεθείς με μια ευρωζώνη των 10 κρατών».
Η δουλειά του Μπούτι και της ομάδας του στις Βρυξέλλες επίσης δείχνει να έχει αποδώσει. Γερμανοί αξιωματούχοι λένε ότι διαμηνύθηκε στη Μέρκελ πως θα ήταν σχεδόν αδύνατον να πείσει και τις 17 κυβερνήσεις της ευρωζώνης στο να συμφωνήσουν σε ένα σχέδιο εξόδου και να γίνει αυτό μυστικά, χωρίς οι αγορές να αντιληφθούν την προσπάθεια, ειδικά όταν η Ελλάδα δεν έδειχνε κανένα ενδιαφέρον να φύγει.
Η πολιτική συζήτηση στο Βερολίνο γύρω από το Grexit ήταν η περισσότερο υποκειμενική. Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες που είχαν απευθείας επαφές με τη Μέρκελ λένε ότι είχε λιγότερο συναισθηματική προσέγγιση γύρω από το ευρωπαϊκό project από χριστιανοδημοκράτες προκατόχους της όπως ο Χ. Κολ και ο Κ. Αντενάουερ. Το αποδίδουν αυτό στη ζωή της πριν μπει στην πολιτική, όταν ήταν στην Ανατολική Γερμανία, όπου πήγε ως ανήλικη και έζησε μέχρι την ενηλικίωση.
Την ίδια στιγμή αρκετοί αξιωματούχοι λένε ότι άρχισαν να αισθάνονται το βάρος της Ιστορίας που έπεφτε στους ώμους της. Ήθελε να είναι η καγκελάριος που «πολιτικά διέλυσε την Ευρώπη, ακόμα και αν αυτό δεν ήταν ξεκάθαρο ότι θα συνέβαινε, αλλά υπήρχε ως πιθανότητα;», αναρωτιέται Γερμανός αξιωματούχος.
Στα μέσα Ιουλίου η Μέρκελ έφυγε για τις καλοκαιρινές διακοπές έξι εβδομάδων για να σταθμίσει τις συμβουλές που είχε λάβει. Αν και δεν είχε αποφασίσει, η κακοφωνία ανώτατων Γερμανών πολιτικών που δημοσίως καλούσαν την Ελλάδα να φύγει είχε φτάσει σε κορύφωση. «Αν η Ελλάδα δεν μπορεί να καλύψει τις απαιτήσεις δεν μπορούν να υπάρξουν νέες πληρωμές» δήλωσε ο Φίλιπ Ρέσλερ επικεφαλής του κόμματος που είχε συνασπιστεί στην κυβέρνηση της Μέρκελ καθώς προετοιμαζόταν για τις δικές του διακοπές. «Για μένα το Grexit έχει πάψει προ πολλού να προκαλεί τρόμο».

Μια εντυπωσιακή αναστροφή

Ένας ηγέτης που είχε πλήρη επίγνωση των συζητήσεων εντός της καγκελαρίας ήταν ο Μπαρόζο. Ο πρόεδρος της Κομισιόν είπε σε συνεργάτες ότι πίστευε πως ένα από τα βασικά του καθήκοντα ως φρουρού των συνθηκών της Ευρώπης ήταν να αποτρέψει τη φυγή ενός μέλους της ευρωζώνης ή της Ε.Ε., είτε ήταν η Ελλάδα από το κοινό νόμισμα είτε η Βρετανία από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Με μια επί μακρόν καθυστερούμενη δόση 34,3 δισ. ευρώ να κρέμεται σε μια κλωστή και με τον Σαμαρά να συνεχίζει να πιέζει για μεγάλες αλλαγές στο πρόγραμμα, ο Μπαρόζο αποφάσισε να γίνει ο πρώτος από τους «κλειστού κύκλου» ηγέτες που μάχονταν για την κρίση που επισκέφθηκε την Αθήνα από την αρχή της κρίσης.
Η συζήτηση μεταξύ των δύο ανδρών κράτησε δύο ώρες. Καθισμένος μπροστά σε ένα σβηστό τζάκι στο γραφείο του Σαμαρά ο Μπαρόζο είπε στον νέο πρωθυπουργό ότι οι απαιτήσεις για μεγάλες αλλαγές στο πρόγραμμα διάσωσης πρέπει να σταματήσουν. Σύμφωνα με αξιωματούχους που ήταν στο δωμάτιο, κάλεσε τον Σαμαρά να διαθέσει τουλάχιστον έναν χρόνο εκτελώντας τις υφιστάμενες απαιτήσεις. Μετά από αυτό θα μπορεί να αντιμετωπιστεί το θέμα των αναθεωρήσεων, υποστήριξε ο Μπαρόζο. Αλλά η εκτέλεση του προγράμματος θα πρέπει να προηγηθεί.
«Μην αρχίσεις να ζητάς νέους όρους. Δεν υπάρχει περίπτωση», είπε, σύμφωνα με πρόσωπο που ήταν στο δωμάτιο. Το πρώτο μήνυμα που πρέπει να μεταφέρεις στη Γερμανία είναι πως θα κάνεις αυτά που ζητούνται.
Το σκληρό μήνυμα από έναν πολιτικό σύμμαχο φαίνεται πως είχε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αξιωματούχοι που ήταν παρόντες είπαν ότι ο Σαμαράς άρχισε να ξαναγράφει τη δήλωσή του χειρόγραφα λέγοντας αργότερα στους δημοσιογράφους ότι θα ξεκινήσει «την εφαρμογή των συμφωνηθέντων μέτρων» αμέσως.
«Ο Σαμαράς έκανε την πιο εντυπωσιακή αναστροφή στην Ιστορία», δήλωσε υπουργός της προηγούμενης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.

Απλά δεν ξέρουν

Εν τέλει, πάντως το θέμα κατέληγε στη Μέρκελ, η οποία μετά από έξι εβδομάδες ξεκούρασης γύρισε στο Βερολίνο έχοντας αποφασίσει. Δεν υπήρχε επιστημονική βεβαιότητα. Ως προσεκτική πολιτικός εκ φύσεως δεν θα προχωρούσε στο Grexit αν κανείς από τους συμβούλους της δεν μπορούσε να συμφωνήσει για τις συνέπειες.
«Όλοι λέτε: Συγγνώμη, αλλά δεν ξέρουμε. Αν δεν ξέρετε, τότε δεν θα πάρω αυτό το ρίσκο», θυμάται ένας σύμβουλος πως είπε. Το νόημα ήταν: «Όλοι αυτοί μπορεί να είναι όλοι ηλίθιοι, αλλά δεν ξέρουν».
Η συζήτηση για το Grexit εντός της ευρωζώνης υποχώρησε. Η Μέρκελ έκανε μια υψηλού συμβολισμού επίσκεψη στην Αθήνα τον Οκτώβριο. Στις Βρυξέλλες μετά από μια σειρά συναντήσεων των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης, συμφωνήθηκε ένα αναθεωρημένο σχέδιο διάσωσης, στο οποίο υποσχέθηκαν στην Αθήνα περισσότερη ανακούφιση χρέους αμέσως μόλις πετύχαινε πρωτογενές πλεόνασμα, όπως έγινε το 2013.
Η συμφωνία για την αποδέσμευση των 34,3 δισ. ευρώ της δόσης είχε κλείσει ώρες πριν από από τη Σύνοδο Κορυφής του Νοεμβρίου του 2012. Καθώς προσερχόταν ο Σαμαράς έκανε μια σύντομη δήλωση: «Η αλληλεγγύη στην Ένωση είναι ζωντανή. Το Grexit πέθανε». Ποτέ ξανά η Ελλάδα δεν θα απειλούνταν με έξοδο από το ευρώ.

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί το δεύτερο μέρος της έρευνας των Financial Times για την κρίση και τη σωτηρία του ευρώ. Δείτε εδώ το πρώτο μέρος της έρευνας με το παρασκήνιο από τη σύνοδο των Καννών.

ΠΗΓΗ: FT.com

____________________________________________ 

πρόκειται για το μυστικό σχέδιο που δημιουργηθηκε προκειμένου να διαπιστωθεί ότι η διάλυση είναι σαφώς δυσκολότερη από την ένωση

το σχέδιο θα προετοίμαζε τη φτωχοποίηση ενός κράτους και του πληθυσμού του, μοιάζει με το "θα μας αγοράσουν τσάμπα εάν πάμε στη δραχμή"